دانشنامه بزرگ اسلامی
 
٢٣٥٧ ص
٢٣٥٨ ص
٢٣٥٩ ص
٢٣٦٠ ص
٢٣٦١ ص
٢٣٦٢ ص
٢٣٦٣ ص
٢٣٦٤ ص
٢٣٦٥ ص
٢٣٦٦ ص
٢٣٦٧ ص
٢٣٦٨ ص
٢٣٦٩ ص
٢٣٧٠ ص
٢٣٧١ ص
٢٣٧٢ ص
٢٣٧٣ ص
٢٣٧٤ ص
٢٣٧٥ ص
٢٣٧٦ ص
٢٣٧٧ ص
٢٣٧٨ ص
٢٣٧٩ ص
٢٣٨٠ ص
٢٣٨١ ص
٢٣٨٢ ص
٢٣٨٣ ص
٢٣٨٤ ص
٢٣٨٥ ص
٢٣٨٦ ص
٢٣٨٧ ص
٢٣٨٨ ص
٢٣٨٩ ص
٢٣٩٠ ص
٢٣٩١ ص
٢٣٩٢ ص
٢٣٩٣ ص
٢٣٩٤ ص
٢٣٩٥ ص
٢٣٩٦ ص
٢٣٩٧ ص
٢٣٩٨ ص
٢٣٩٩ ص
٢٤٠٠ ص
٢٤٠١ ص
٢٤٠٢ ص
٢٤٠٣ ص
٢٤٠٤ ص
٢٤٠٥ ص
٢٤٠٦ ص
٢٤٠٧ ص
٢٤٠٨ ص
٢٤٠٩ ص
٢٤١٠ ص
٢٤١١ ص
٢٤١٢ ص
٢٤١٣ ص
٢٤١٤ ص
٢٤١٥ ص
٢٤١٦ ص
٢٤١٧ ص
٢٤١٨ ص
٢٤١٩ ص
٢٤٢٠ ص
٢٤٢١ ص
٢٤٢٢ ص
٢٤٢٣ ص
٢٤٢٤ ص
٢٤٢٥ ص
٢٤٢٦ ص
٢٤٢٧ ص
٢٤٢٨ ص
٢٤٢٩ ص
٢٤٣٠ ص
٢٤٣١ ص
٢٤٣٢ ص
٢٤٣٣ ص
٢٤٣٤ ص
٢٤٣٥ ص
٢٤٣٦ ص
٢٤٣٧ ص
٢٤٣٨ ص
٢٤٣٩ ص
٢٤٤٠ ص
٢٤٤١ ص
٢٤٤٢ ص
٢٤٤٣ ص
٢٤٤٤ ص
٢٤٤٥ ص
٢٤٤٦ ص
٢٤٤٧ ص
٢٤٤٨ ص
٢٤٤٩ ص
٢٤٥٠ ص
٢٤٥١ ص
٢٤٥٢ ص
٢٤٥٣ ص
٢٤٥٤ ص
٢٤٥٥ ص
٢٤٥٦ ص
٢٤٥٧ ص
٢٤٥٨ ص
٢٤٥٩ ص
٢٤٦٠ ص
٢٤٦١ ص
٢٤٦٢ ص
٢٤٦٣ ص
٢٤٦٤ ص
٢٤٦٥ ص
٢٤٦٦ ص
٢٤٦٧ ص
٢٤٦٨ ص
٢٤٦٩ ص
٢٤٧٠ ص
٢٤٧١ ص
٢٤٧٢ ص
٢٤٧٣ ص
٢٤٧٤ ص
٢٤٧٥ ص
٢٤٧٦ ص
٢٤٧٧ ص
٢٤٧٨ ص
٢٤٧٩ ص
٢٤٨٠ ص
٢٤٨١ ص
٢٤٨٢ ص
٢٤٨٣ ص
٢٤٨٤ ص
٢٤٨٥ ص
٢٤٨٦ ص
٢٤٨٧ ص
٢٤٨٨ ص
٢٤٨٩ ص
٢٤٩٠ ص
٢٤٩١ ص
٢٤٩٢ ص
٢٤٩٣ ص
٢٤٩٤ ص
٢٤٩٥ ص
٢٤٩٦ ص
٢٤٩٧ ص
٢٤٩٨ ص
٢٤٩٩ ص
٢٥٠٠ ص
٢٥٠١ ص
٢٥٠٢ ص
٢٥٠٣ ص
٢٥٠٤ ص
٢٥٠٥ ص
٢٥٠٦ ص
٢٥٠٧ ص
٢٥٠٨ ص
٢٥٠٩ ص
٢٥١٠ ص
٢٥١١ ص
٢٥١٢ ص
٢٥١٣ ص
٢٥١٤ ص
٢٥١٥ ص
٢٥١٦ ص
٢٥١٧ ص
٢٥١٨ ص
٢٥١٩ ص
٢٥٢٠ ص
٢٥٢١ ص
٢٥٢٢ ص
٢٥٢٣ ص
٢٥٢٤ ص
٢٥٢٥ ص
٢٥٢٦ ص
٢٥٢٧ ص
٢٥٢٨ ص
٢٥٢٩ ص
٢٥٣٠ ص
٢٥٣١ ص
٢٥٣٢ ص
٢٥٣٣ ص
٢٥٣٤ ص
٢٥٣٥ ص
٢٥٣٦ ص
٢٥٣٧ ص
٢٥٣٨ ص
٢٥٣٩ ص
٢٥٤٠ ص
٢٥٤١ ص
٢٥٤٢ ص
٢٥٤٣ ص
٢٥٤٤ ص
٢٥٤٥ ص
٢٥٤٦ ص
٢٥٤٧ ص
٢٥٤٨ ص
٢٥٤٩ ص
٢٥٥٠ ص
٢٥٥١ ص
٢٥٥٢ ص
٢٥٥٣ ص
٢٥٥٤ ص
٢٥٥٥ ص
٢٥٥٦ ص
٢٥٥٧ ص
٢٥٥٨ ص
٢٥٥٩ ص
٢٥٦٠ ص
٢٥٦١ ص
٢٥٦٢ ص
٢٥٦٣ ص
٢٥٦٤ ص
٢٥٦٥ ص
٢٥٦٦ ص
٢٥٦٧ ص
٢٥٦٨ ص
٢٥٦٩ ص
٢٥٧٠ ص
٢٥٧١ ص
٢٥٧٢ ص
٢٥٧٣ ص
٢٥٧٤ ص
٢٥٧٥ ص
٢٥٧٦ ص
٢٥٧٧ ص
٢٥٧٨ ص
٢٥٧٩ ص
٢٥٨٠ ص
٢٥٨١ ص
٢٥٨٢ ص
٢٥٨٣ ص
٢٥٨٤ ص
٢٥٨٥ ص
٢٥٨٦ ص
٢٥٨٧ ص
٢٥٨٨ ص
٢٥٨٩ ص
٢٥٩٠ ص
٢٥٩١ ص
٢٥٩٢ ص
٢٥٩٣ ص
٢٥٩٤ ص
٢٥٩٥ ص
٢٥٩٦ ص
٢٥٩٧ ص
٢٥٩٨ ص
٢٥٩٩ ص
٢٦٠٠ ص
٢٦٠١ ص
٢٦٠٢ ص
٢٦٠٣ ص
٢٦٠٤ ص
٢٦٠٥ ص
٢٦٠٦ ص
٢٦٠٧ ص
٢٦٠٨ ص
٢٦٠٩ ص
٢٦١٠ ص
٢٦١١ ص
٢٦١٢ ص
٢٦١٣ ص
٢٦١٤ ص
٢٦١٥ ص
٢٦١٦ ص
٢٦١٧ ص
٢٦١٨ ص
٢٦١٩ ص
٢٦٢٠ ص
٢٦٢١ ص
٢٦٢٢ ص
٢٦٢٣ ص
٢٦٢٤ ص
٢٦٢٥ ص
٢٦٢٦ ص
٢٦٢٧ ص
٢٦٢٨ ص
٢٦٢٩ ص
٢٦٣٠ ص
٢٦٣١ ص
٢٦٣٢ ص
٢٦٣٣ ص
٢٦٣٤ ص
٢٦٣٥ ص
٢٦٣٦ ص
٢٦٣٧ ص
٢٦٣٨ ص
٢٦٣٩ ص
٢٦٤٠ ص
٢٦٤١ ص
٢٦٤٢ ص
٢٦٤٣ ص
٢٦٤٤ ص
٢٦٤٥ ص
٢٦٤٦ ص
٢٦٤٧ ص
٢٦٤٨ ص
٢٦٤٩ ص
٢٦٥٠ ص
٢٦٥١ ص
٢٦٥٢ ص
٢٦٥٣ ص
٢٦٥٤ ص
٢٦٥٥ ص
٢٦٥٦ ص
٢٦٥٧ ص
٢٦٥٨ ص
٢٦٥٩ ص
٢٦٦٠ ص
٢٦٦١ ص
٢٦٦٢ ص
٢٦٦٣ ص
٢٦٦٤ ص
٢٦٦٥ ص
٢٦٦٦ ص
٢٦٦٧ ص
٢٦٦٨ ص
٢٦٦٩ ص
٢٦٧٠ ص
٢٦٧١ ص
٢٦٧٢ ص
٢٦٧٣ ص
٢٦٧٤ ص
٢٦٧٥ ص
٢٦٧٦ ص
٢٦٧٧ ص
٢٦٧٨ ص
٢٦٧٩ ص
٢٦٨٠ ص
٢٦٨١ ص
٢٦٨٢ ص
٢٦٨٣ ص
٢٦٨٤ ص
٢٦٨٥ ص
٢٦٨٦ ص
٢٦٨٧ ص
٢٦٨٨ ص
٢٦٨٩ ص
٢٦٩٠ ص
٢٦٩١ ص
٢٦٩٢ ص
٢٦٩٣ ص
٢٦٩٤ ص
٢٦٩٥ ص
٢٦٩٦ ص
٢٦٩٧ ص
٢٦٩٨ ص
٢٦٩٩ ص
٢٧٠٠ ص
٢٧٠١ ص
٢٧٠٢ ص
٢٧٠٣ ص
٢٧٠٤ ص
٢٧٠٥ ص
٢٧٠٦ ص
٢٧٠٧ ص
٢٧٠٨ ص
٢٧٠٩ ص
٢٧١٠ ص
٢٧١١ ص
٢٧١٢ ص
٢٧١٣ ص
٢٧١٤ ص
٢٧١٥ ص
٢٧١٦ ص
٢٧١٧ ص
٢٧١٨ ص
٢٧١٩ ص
٢٧٢٠ ص
٢٧٢١ ص
٢٧٢٢ ص
٢٧٢٣ ص
٢٧٢٤ ص
٢٧٢٥ ص
٢٧٢٦ ص
٢٧٢٧ ص
٢٧٢٨ ص
٢٧٢٩ ص
٢٧٣٠ ص
٢٧٣١ ص
٢٧٣٢ ص
٢٧٣٣ ص
٢٧٣٤ ص
٢٧٣٥ ص
٢٧٣٦ ص
٢٧٣٧ ص
٢٧٣٨ ص
٢٧٣٩ ص
٢٧٤٠ ص
٢٧٤١ ص
٢٧٤٢ ص
٢٧٤٣ ص
٢٧٤٤ ص
٢٧٤٥ ص
٢٧٤٦ ص
٢٧٤٧ ص
٢٧٤٨ ص
٢٧٤٩ ص
٢٧٥٠ ص
٢٧٥١ ص
٢٧٥٢ ص
٢٧٥٣ ص
٢٧٥٤ ص
٢٧٥٥ ص
٢٧٥٦ ص
٢٧٥٧ ص
٢٧٥٨ ص
٢٧٥٩ ص
٢٧٦٠ ص
٢٧٦١ ص
٢٧٦٢ ص
٢٧٦٣ ص
٢٧٦٤ ص
٢٧٦٥ ص
٢٧٦٦ ص
٢٧٦٧ ص
٢٧٦٨ ص
٢٧٦٩ ص
٢٧٧٠ ص
٢٧٧١ ص
٢٧٧٢ ص
٢٧٧٣ ص
٢٧٧٤ ص
٢٧٧٥ ص
٢٧٧٦ ص
٢٧٧٧ ص
٢٧٧٨ ص
٢٧٧٩ ص
٢٧٨٠ ص
٢٧٨١ ص
٢٧٨٢ ص
٢٧٨٣ ص
٢٧٨٤ ص
٢٧٨٥ ص
٢٧٨٦ ص
٢٧٨٧ ص
٢٧٨٨ ص
٢٧٨٩ ص
٢٧٩٠ ص
٢٧٩١ ص
٢٧٩٢ ص
٢٧٩٣ ص
٢٧٩٤ ص
٢٧٩٥ ص
٢٧٩٦ ص
٢٧٩٧ ص
٢٧٩٨ ص
٢٧٩٩ ص
٢٨٠٠ ص
٢٨٠١ ص
٢٨٠٢ ص
٢٨٠٣ ص
٢٨٠٤ ص
٢٨٠٥ ص
٢٨٠٦ ص
٢٨٠٧ ص
٢٨٠٨ ص
٢٨٠٩ ص
٢٨١٠ ص
٢٨١١ ص
٢٨١٢ ص
٢٨١٣ ص
٢٨١٤ ص
٢٨١٥ ص
٢٨١٦ ص
٢٨١٧ ص
٢٨١٨ ص
٢٨١٩ ص
٢٨٢٠ ص
٢٨٢١ ص
٢٨٢٢ ص
٢٨٢٣ ص
٢٨٢٤ ص
٢٨٢٥ ص
٢٨٢٦ ص
٢٨٢٧ ص
٢٨٢٨ ص
٢٨٢٩ ص
٢٨٣٠ ص
٢٨٣١ ص
٢٨٣٢ ص
٢٨٣٣ ص
٢٨٣٤ ص
٢٨٣٥ ص
٢٨٣٦ ص
٢٨٣٧ ص
٢٨٣٨ ص
٢٨٣٩ ص
٢٨٤٠ ص
٢٨٤١ ص
٢٨٤٢ ص
٢٨٤٣ ص
٢٨٤٤ ص
٢٨٤٥ ص
٢٨٤٦ ص
٢٨٤٧ ص

دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٥٢٩

ابومحمد جريری
جلد: ٦
     
شماره مقاله:٢٥٢٩

اَبومُحَمَّد جُرِيْري،احمد بن محمد(مقـ٣١١ق/٩٢٣م)،فقيه و صوفي مشهور سدة٣ و اوايل سدة ٤ق در بغداد،نام او را حسن بن محمد و عبدالله بن يحيي نير نوشته‌اند(نكـ:سلمي،٢٥٣؛كلابادي،٣١)،اما ظاهرا نام او همان احمد بن محمد است(سلمي،همانجا؛خطيب؛٤/٤٣١؛قشيري،٤٠٢).برخي تسمية او را به جريري(به ضمّ اول)از اين جهت دانسته‌اند كه منسوب به جرير بن عباد از بني‌بكر بن وائل بوده است(ابن ملقن،٧١)،ولي ذهبي نسبت او را جريري(به فتح اول)نوشته و آن را به جرير بجلي منسوب دانسته است(المشتبه،١/١٥٠).
ابومحمد از بزرگان اصحاب جنيد و از علماي مشايخ صوفيه بود و به سبب تماميّت حال و صحّت عمل،جانشين جنيد شد(سلمي،٢٥٣-٢٥٤).گفته‌اند كه جنيد او را به جانشيني خود برگزيده بود(خطيب،٤/٤٣٢؛ابن‌جوزي،٦/١٧٤-١٧٥؛عطار،٥٧٩).كلابادي وي را در زمرة كساني نام مي‌برد كه در نشر علوم اشارت،صاحب اثر و سهيم بوده‌ناد(ص٣٠-٣١).جريري در فقه و اصول نيز داراي مقام برجسته‌اي بود(هجويري،١٨٧؛عطار،همانجا)و حديث نيز روايت مي‌كرد(سلمي،٢٥٤).نسبت خرقة او در تصوف از طريق جنيد و سري سقطي و معروف كرخي به اميرالمؤمنين علي(ع)مي‌رسد(محمدبن منور،١/٤٩؛مقري،٥/٢٦٨).
او مصاحبت سهل بن عبدالله تستري را دريافته و سري سقطي را نيز ديده بود(سلمي،٢٥٣؛ذهبي،سير،١٤/٤٦٧)و گفته‌اند كه همراه حسين بن منصور حلاج در مجالس سهل بن عبدالله شركت مي‌كرده است(ماسينيون،I/١٠٤).بسياري از مشايخ تصوف همچون جعفر خلدي،ابوالحسن بوشنجي،ابوالعباس دينوري،علي بن بندار صيرفي،ابوعبدالله و ابوالقاسم مقري،ابوعبدالله محمد بن خفيف و احمد مسروق از مصاحبت او بهره‌مند شده‌اند(سلمي،٤٥٤،٤٨١،٤٨٥،٥٠٠،٥٣٣،٥٤١-٥٤٢؛هجويري،١٩٩؛عطار،٥٥٤،٥٧١).به گفتة هجويري او در سلوك به مقامي رسيده بود كه جنيد از وي خواسته بود كه مريدان او را ادب و رياضت تعليم دهد(ص١٨٧).ابومحمد جريري همچون جنيد،شريعت و طريقت را با يكديگر جمع كرده بود و از اين رو در واقعة حلاج برخلاف ابن‌عطا،به حمايت از او برنخاست و حتي به گفتة برخي همچون علماي ظاهر او را تكفير كرد(ابن كثير،١١/١٥٩؛ماسينيون،I/٥٧٦).
ابومحمد در طريقت بر حفظ آداب سخت تأكيد داشت،تا آنجا كه در باب ادب حضور نقل كرده‌اند كه او مدت ٢٠سال حتي در خلوت پاي دراز نكرده بود(خطيب،همانجا؛ابن جوزي،٦/١٧٥؛عطار،٥٧٩)و از اين كه او تصوف را به مراقبت احوال و لزوم ادب تعريف مي‌كند(قشيري،٢٨٢)،چنانكه در جاي ديگري اخلاق نيكو را اساس تصوف دانسته است(سراج،٢٥؛قشيري،٢٨٠).
گفته‌اند كه او در سال واقعة هيبر(٣١١ق/٩٢٣م)يعني سالي كه ابوطاهر جنابي قزمطي در محلي به نام هيبر بر گروهي از حجاج حمله برد،به شهادت رسيد.برخي وفات او را از شدت تشنگي در بيابان دانسته‌اند و سال درگذشت او را ٣١٢ و ٣١٣ و ٣١٤ق نيز نوشته‌اند،اما مشهورترين قول همان ٣١١ق است(سلمي،٢٥٤؛قشيري،٤٠٢؛انصاري ٢٩٣؛ابن جوزي،ذهبي،همانجاها؛صفدي،٧/٣٧٨).بعضي گفته‌اند كه او به هنگام مرگ بيش از ١٠٠سال داشته است(جامي،١٤٠؛نامة دانشوران،٧/١٠١).
مآخذ:ابن جوزي،عبدالرحمن،المنتظم،حيدرآباد دكن،١٣٥٧ق؛ابن كثير،البداية؛ابن ملقن،عمر،طبقات الاولياء،به كوشش نورالدين شربيه،بيروت،١٤٠٦ق؛انصاري هروي،خواجه عبدالله،طبقات الصوفيه،به كوشش عبدالحي حبيبي،تهران،١٣٦٢ش؛جامي،عبدالرحمن،نفحات الانس،به كوشش مهدي توحيدي‌پور، تهران،١٣٣٦ش؛ خطيب،بغدادي،احمد،تاريخ بغداد،قاهره،١٣٥٠ق؛ذهبي،محمد،سير اعلام النبلاء،به كوشش اكرم بوشي،بيروت،١٤٠٤ق؛همو،المشتبه،به كوشش علي محمد بجاوي،بيروت،١٩٦٢م؛سراج طوسي،عبدالله،اللمع في التصوف،ليدن،١٩١٤م؛سلمي،محمد،طبقات الصوفية،به كوشش پدرسن،ليدن،١٩٦٠م؛صفدي،خليل،الوافي بالوفيات،به كوشش احسان عباس،ويسبادن،١٤٠٢ق/١٩٨٢م؛عطار نيشابوري،فريدالدين،تذكرة الاولياء،به كوشش محمد استعلامي،تهران،١٣٦٦ش؛قشيري،عبدالكريم،الرسالة القشيرية،به كوشش معروف زريق و علي عبدالحميد بلطه‌جي،بيروت،١٤٠٨ق؛كلابادي،محمد،التعرف لمذهب اهل التصوف،به كوشش عبدالحليم محمود و طه عبدالباقي،قاهره،١٣٨٠ق؛محمد بن منور،اسرار التوحيد،به كوشش محمدرضا شفيعي كدكني،تهران،١٣٦٦ش؛مقري،احمد،نفح الطيب،به كوشش احسان عباس،بيروت،١٩٦٨م؛هجويري،علي،كشف المحجوب،به كوشش و.ژوكوفسكي،تهران،١٣٥٨ش؛نامة دانشوران،قم،دارالفكر،نيز:
Massignon,Louis,La Passion de Husayn Ibn Mansur Hallaj,Parsi,١٩٧٥.
حسين لاشيء