ابوالفرج مغربي، محمدبن جعفر بن محمد (د ٤٧٨ق/١٠٨٥م)، آخرين فرد مشهور خاندان مغربي و وزير المستنصر فاطمي از تولد و زندگي او اطلاع چنداني دردست نيست نيايش محمدبن علي از جمله كساني بود كه در٤٠٠ق/١٠١٠م به دستورخليفه الحاكم فاطمي كشته شدند (نك‌: ﻫ د، ابوالحسن،‌ مغربي، علي).
به روايت ابن صيرفي (ص ٤٧، ٤٨) گويا مدتي در مغرب مي‌زيست و سپس به مصر بازگشت و به خدمت الناصر حسن بن علي يازوري وزير خليفه المستنصر فاطمي درآمد. وزير او را بركشيد و به رياست ديوان الجيش برگزيد اما در آغاز سال ٤٥٠ق خليفه فاطمي يازوري را عزل كرد و ابوالفرج بابلي را وزارت داد. وزير نيز همه ياران وزير پيشين ازجمله ابوالفرج مغربي را به زندان افكند. اما اندكي بعد در ربيع الآخر همان سال به وساطت سيده مادر خليفه كه به ابوالفرج عنايتي داشت پس از عزل بابلي ابوالفرج از زندان بر مسند وزارت نشست (قس: ابن ميسر، ٢/١٠؛ ابن دواداري، ٦/٣٧). در اين ميان ارسلان بساسيري بغداد را گشود و در آنجا خطبه و سكه به نام المستنصر فاطمي كرد و بشارت فتح به مصر فرستاد.
ابوالفرج كه بساسيري را خوش نمي‌داشت خليفه را از تأييد او بازداشت و از عاقبت كار بيم داد. به همين سبب پاسخ به بساسيري به درازا كشيد و سرانجام نيزآنچه نوشتند بساسيري را چندان در كار خود تأييد و تقويت نكرد. (ابن اثير، ٩/٦٤٤؛ قس: ابن ميسر، همانجا) و اندكي بعد طغرل سلجوقي او را درهم شكست و به قتل آورد. ابوالفرج مغربي نيز در وزارت چندان نپاييد و سرانجام عزل شد و ابوالفرج بابلي، دوباره وزارت يافت (همو، ٢/١١، ١٢) دربارة‌ تاريخ عزل او روايات متناقض است و آن را از ٤٥١ تا ٤٥٥ق گفته‌اند (همانجا؛ ابن صيرفي، ٤٨، ابن اثير، ١٠/٣٠، ابن تغزي بردي، ٥/٧٠، مقريزي، اتعاظ، ١/٢٨٠).
به روايت ابن تغزي بردي (همانجا) او پس از خلع از وزارت بار ديگر به رياست ديوان الجيش منصوب شد. گفته‌اند كه او در ايام وزارت رياست ديوان الانشاء يا كتابت السر را نيز دردست داشت (ابن ميسر، ٢/١٣، ابن تغري بردي، ٥/١٨) و مدت درازي پس از وزارت نيز تا دوره اميرالجيوش بدرالجمالي نيز بر همان منصب ماند (مقريزي، ‌الخطط، ٢/٢٢٦) و از آن پس استخدام وزراي معزول كه ابوالفرج به همين سبب و براي جلوگيري از قتل وزيران معزول اين شغل را پذيرفته بود معمول شد (ابن صيرفي، همانجا، ابن دواداري، ٦/٣٧٤).
ابوالفرج مغربي ملقب به الوزيرالاجل، الكامل الاوحد،صفي اميرالمومنين و خالصه (مقريزي،‌ اتعاظ، ١/٢٦٧). به گفته قلقشندي (٣/٤٨٥) آخرين وزير اهل علم در مصر بود.
مآخذ: ابن اثير، الكامل، ابن تغري بردي،‌النجوم، ابن دواداري، ابوبكر عبداللـه كنزالدر و جامع الغرر به كوشش صلاح‌الدين‌ منجد قاهره ١٣٨٠ق/١٩٨١م، ‌ابن صيرفي،‌علي بن منجب، الاشاره الي من نال الوزاره، به كوشش عبداللـه مخلص، قاهره، ١٩٢٤م،‌ابن ميسر، محمدبن علي، صبح الاعشي، قاهره، ١٣٨٣ق/١٩٦٣م، مقريزي، احمدبن علي، ‌اتغاظ الحنفاء، به كوشش جمال‌الدين شيال، قاهره، ١٣٦٧ق/١٩٤٨م؛ همو، الخطط، بولاق، ١٢٧٠ق/١٨٥٣م.
صادق سجادي