ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٦٢ - ٤ اعتقاد به «باب الله» و «سبيل الله» بودن امامان
«مُعلّى بن خُنَيس»، يكى از اصحاب امام صادق (ع) نقل مىكند كه آن حضرت در تفسير اين سخن خداى تبارك و تعالى كه «اعْمَلُوافَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ» فرمود:
اعمال بندگان در هر پنجشنبه بر پيامبر خدا (ص) و ائمه (ع) عرضه مىشود.[١]
يكى از اصحاب امام رضا (ع) نيز مىگويد:
روزى به امام رضا (ع) عرض كردم: براى من و خانوادهام به درگاه خدا دعا كنيد و آن حضرت فرمود:
مگر دعا نمىكنم؟! به خدا سوگند كه اعمال شما در هر صبح و شام بر من عرضه مىشود.
راوى مىگويد: اين مطلب بر من سنگين آمد، پس امام (ع) به من فرمود:
مگر تو كتاب خداى عزوجل را نمىخوانى كه مىفرمايد: «و بگو: [هر كارى مىخواهيد] بكنيد، كه به زودى خدا و پيامبر او و مؤمنان در كردار شما خواهند نگريست؟» به خدا كه آن [مؤمن] على بن ابىطالب است.[٢]
امام مهدى (ع) نيز در يكى از توقيعات شريف خود كه خطاب به شيخ مفيد (ره) صادر شده است، به آگاهى و اطلاع كامل خود بر احوال شيعيان اشاره كرده، مىفرمايد:
ما بر احوال شما آگاهيم و هيچ چيز از اخبار شما بر ما پوشيده نيست.[٣]
در اينجا ممكن است اين پرسش مطرح شود كه چرا در برخى روايات گفته شده كه اعمال مردم هر شبانه روز بر پيامبر (ص) يا ائمه (ع) عرضه مىشود و در برخى ديگر گفته شده كه اعمال مردم هر پنجشنبه بر اين حضرات عرضه مىگردد؟ در پاسخ بايد گفت اين دو دسته روايات هيچ منافاتى با يكديگر ندارند؛ زيرا احتمال دارد افزون بر عرضه روزانه اعمال مردم بر حجتهاى خدا، در هر پنجشنبه نيز اعمال يك هفته مردم به صورت يك جا بر آنها عرضه شود.[٤]
٢- ٣. گواه بودن امامان بر اعمال مردم: چنانكه در روايات نقل شده از امامان معصوم (ع) آمده است، حجتهاى خداوند (پيامبر (ص) و ائمه معصومين (ع» شاهد و گواه بر اعمال مردم بوده و در روز قيامت به نفع يا ضرر آنها شهادت مىدهند.
محدثان بزرگوار شيعه موضوع يادشده را نيز مورد توجه قرار داده و بسيارى از آنها بابى از كتاب خود را به نقل روايات مرتبط با اين موضوع اختصاص دادهاند.[٥] مهمترين دليل بر اين ويژگى حجتهاى الهى، آيه شريفه قرآن است كه مىفرمايد:
وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ وَ يَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً.[٦]
و بدينگونه شما را امتى ميانه قرار داديم تا بر مردم گواه باشيد و پيامبر بر شما گواه باشد.
امام صادق (ع) در تفسير اين آيه شريفه مىفرمايد:
ما هستيم امت ميانه و ماييم گواهان خدا بر آفريدگانش و حجتهاى او در زمينش [...] پس فرستاده خدا گواه و ناظر بر ماست به سبب آنچه از سوى خداى عزوجل به ما ابلاغ كرده است. و ما گواهانيم بر مردم. پس هر كه ما را تصديق كند، روز قيامت تصديقش كنيم و هر كه ما را تكذيب كند، روز قيامت تكذيبش كنيم.[٧]
«سليمبن قيس» نيز در همين زمينه از امام على (ع) چنين نقل مىكند:
خداوند ما را پاكيزه داشته و از خطا حفظ كرده است. او ما را گواه بر آفريدگان خويش و حجت خود در زمين ساخته است. او ما را با قرآن و قرآن را با ما قرار داده است. نه ما از قرآن جدا مىشويم و نه قرآن از ما.[٨]
٤. اعتقاد به «باب الله» و «سبيل الله» بودن امامان
شيخ صدوق (ره) در ادامه بيان لوازم معرفت امام (ع) يا ويژگىهاى امامان معصوم (ع)، نقش محورى ائمه در شناخت خداوند و ارتباط با او را مورد توجه قرار داده و آنها را به عنوان درهاى خداوند (ابواب الله)، راه به سوى او (سبيل الله) و راهنمايان بر او (ادلّاء عليه) معرفى مىكند:
[واجب است كه معتقد باشد امامان] درهاى خدا، راه به سوى او و راهنمايان به او هستند.
از عبارت ياد شده به دست مىآيد كه امامان معصوم (ع) در مسير وصول انسان به خدا چند نقش اساسى را بر عهده دارند: نخست اينكه انسانها را به راه خدا رهنمون شده و آنها را در اين مسير راهنمايى مىكنند؛ دوم اينكه خود، راهى به سوى خدا شده و سالكان طريق الى الله را يارى مىدهند كه با بهرهگيرى از اين راه روشن، بىهيچ خطا و اشتباه به هدف خود برسند و سرانجام چون درى گشوده به سوى پروردگار ره