- زمان اولين معراج را بهتر است نه ماه يا دوسال پيش از ولادت حضرت زهرا (س) بدانيم زيرا حضرت محمد (ص) روزى در جواب يكى از همسران خود كه از شدت محبت به فرزندشان گله كرده بود، تشكيل نطفه ايشان را در آسمان و شب معراج خوانده‌اند.[١]

- مكان آن نيز خانه حضرت خديجه (س) خانه ام‌هانى خواهر حضرت على (ع)، شعب ابى‌طالب، و مسجدالحرام در كنار كعبه گفته شده است.

- آن‌گونه كه از ظاهر روايات برمى‌آيد، احتمالًا معراج بيش از دو مرتبه و طى دفعات متعدد اتفاق افتاده كه يكى از آنها بسيار شاخص و معروف شده كه گفته شده اين معراج در شب هفدهم ماه رمضان سال دهم بعثت اتفاق افتاده است.[٢]

معراج در يك نگاه‌

روشنايى روز از صحنه گيتى رخت بر بسته و تاريكى شب، همه جا را فرا گرفته بود. مردم از كار و تلاش روزانه، دست كشيده و در خانه خود آرميده بودند. پيامبر اسلام نيز مى‌خواست پس از اداى فريضه، براى رفع خستگى در بستر آرام بگيرد. ناگهان صداى آشناى جبرئيل امين را شنيد: «اى محمد! برخيز! با ما همسفر شو؛ زيرا سفرى دور و دراز در پيش داريم».

جبرئيل امين، مركب فضاپيمايى به نام «براق» را پيش آورد. محمد (ص) اين سفر با شكوه و بى‌سابقه را از خانه ام‌هانى يا مسجدالحرام آغاز كرد، ولى با همان مركب به سوى بيت‌المقدس روانه شد و در مدت بسيار كوتاهى در آن محل فرود آمد. در مسجدالاقصى (بيت‌المقدس) با حضور ارواح پيامبران بزرگ مانند ابراهيم (ع)، موسى (ع) و عيسى (ع) نماز گزارد. امام جماعت نيز پيامبر اكرم (ص) بود. سپس از مسجدالاقصى، «بيت‌اللحم»- زادگاه حضرت مسيح (ع)- و خانه‌هاى پيامبران ديدن كرد. پيامبر در برخى جايگاه‌ها به شكرانه چنين سفرى و تحيت محل‌هاى متبركه، دو ركعت نماز شكر به جاى آورد.

آن‌گاه مرحله دوم سفر خود را كه حركت به سوى آسمان‌هاى هفت‌گانه بود، آغاز كرد. پيامبر همه آسمان‌ها را يكى پس از ديگرى پيمود و ساختار جهان بالا و ستارگان را ديد. ولى در هر آسمان به صحنه‌هاى تازه‌اى برمى‌خورد و با ارواح پيامبران و فرشتگان سخن مى‌گفت. او در بعضى آسمان‌ها با دوزخ و دوزخيان و در بعضى آسمان‌هاى ديگر با بهشت و بهشتيان برخورد كرد و از مراكز رحمت و عذاب پروردگار بازديد به عمل آورد. ايشان، درجه‌هاى بهشتيان و اشباح دوزخيان را از نزديك مشاهده كرد.

سرانجام به «سدرة المنتهى» در آسمان هفتم و «جنةالمأوى» (بهشت برين) رسيد و در آنجا، آثار شكوه پروردگار هستى را ديد. وى چنان اوج گرفت و به جايى رسيد كه جز خدا، هيچ موجودى به آنجا راه نداشت. حتى جبرئيل از حركت باز ايستاد و گفت: «به يقين، اگر به اندازه سرانگشتى بالاتر آيم، خواهم سوخت».[٣]

آنگاه حضرت محمد (ص) در آن جهان سراسر نور و روشنايى، به اوج شهود باطنى و قرب الى الله و مقام‌ «قابَقَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى‌» رسيد. خداوند در اين سفر، دستورها و سفارش‌هاى بسيار مهمى به پيامبر فرمود. بدين صورت، معراج كه از بيت‌الحرام- و به گفته بعضى، از خانه ام‌هانى، دختر عموى آن حضرت و خواهر اميرالمؤمنين على (ع)- آغاز گشته بود، در سدرة المنتهى پايان پذيرفت. سپس به پيامبر دستور داده شد از همان راهى كه عروج كرده است، باز گردد.

پيامبر هنگام بازگشت، در بيت‌المقدس فرود آمد و از آنجا راه مكه را در پيش گرفت. ايشان در ميانه راه به كاروان بازرگانى قريش برخورد كرد، در حالى كه آنان شترى را گم كرده بودند و در پى آن مى‌گشتند. پيامبر از آبى كه در ميان ظرف آنان بود، قدرى نوشيد و باقى مانده آن را به زمين ريخت و بنابر روايتى، روى آن، سرپوش گذارد. حضرت محمد (ص) پيش از طلوع فجر در خانه «ام هانى» از مركب فضاپيماى خود فرود آمد.[٤]

مشاهدات زمينى رسول خدا (ص)

با توجه به آنكه معراج در نوبت‌هاى متعددى انجام شده و در هر كدام از اين سفرها پيامبر (ص) مشاهدات متفاوتى داشته‌اند، لذا در هر فرصتى كه پيش مى‌آمده به فراخور شرايط صحنه‌اى از آن ماجراها را براى اصحاب و اطرافيان خويش ترسيم و تصوير مى‌كرده‌اند.

حضرت محمد (ص) در خانه ام هانى، براى نخستين بار، راز سفر خود را با دختر عمويش، ام‌هانى در ميان گذاشت. سپس هنگامى كه روز آغاز گشت، قريش و مردم مكه را از اين جريان باخبر ساخت. داستان معراج و فضانوردى شگفت‌انگيز پيامبر در آن مدت كوتاه كه به نظر قريش، امرى ناممكن بود، همه جا پخش شد. سران قريش بيش از پيش بر محمد (ص) خشم گرفتند و بنابر عادت هميشگى خود، به تكذيب او برخاستند. از ايشان خواستند كه وضع ظاهرى ساختمان بيت‌المقدس را بيان كند. آنان گفتند: كسانى در مكه هستند كه بيت‌المقدس را ديده‌اند. اگر راست‌