از همه، فضاى علمى و فرهنگى پر از تعارض و تكثر و اختلاف نظر و التقاط زده جديد را تكامل فضاى علمى و فرهنگى نسبتاً واحد و منسجم و راه گشاى سنتى مى دانيم و ... اين نگاه به عصر جديد و اين نوع زمان شناسىِ وارونه، بدترين آفت و گرفتارى بشر مدرن و نيز ما مسلمانان و شيعيان مدرنيته زده است. اين ديدگاه غلط در مسير بسط و توسعه خودش به بدترين بحران و زشتى آخرالزمان مى انجامد كه عبارت است از تغيير دين خداوند و دگرگونى در احكام الهى كه از آن با عنوان تكامل فهم معرفت دينى همپاى با تكامل تمدن بشرى، ياد مى شود، پناه بر خدا. و البته برخى از فقها در چنين مدارى قرار مى گيرند. شما هم لابد اين روايت تكان دهنده را شنيده ايد كه آخرين مقاومت در برابر حضرت حجت (ع) از ناحيه گروهى از فقها انجام مى پذيرد. از روايات ديگر چنين مى شود كه اين فقها، فقهاى نوگرا و تحول خواه هستند كه با ديدن دوران جديد و تمدن جديد و عدم وصول به باطن غيردينى آن، در صدد انطباق دين با مشتهيات و تمنّيات بشر مدرن بر مى آيند و پوستين وارونه بر تن اسلام مى پوشانند.

از نقطه نظر معصومين (ع) شيعيان در چنين شرايطى چگونه بايد باشند؟

معصومين (ع) پيش بينى چنين روزگارى را براى ما كرده اند كه در روايات آخرالزمان منعكس است. اولًا هشدارهاى متعددى نسبت به دشوارى هاى حفظ دين و اعتقاد صحيح در آخرالزمان به ويژه هرچه به اوج آن نزديك مى شويم داده اند و در واقع خواسته اند بگويند كه بايد همه‌هوش و حواس شيعيان نسبت به حفظ ايمانشان جمع باشد.

امام باقر (ع) در روايتى مى فرمايند:

(در آخرالزمان) فرد در آغاز روز، بر روش ماست و در آخر روز، از آن خارج مى شود و شب بر طريقت و شيوه ماست اما صبح از آن خارج شده است.[١]

همين طور امام صادق (ع) مى فرمايند:

واى بر شما، امروز صبح كتاب «جفر» را مطالعه مى كردم و در زندگى مولودى مى انديشيدم كه از ديده ها نهان مى شود، غيبتش به درازا مى انجامد و عمرش طولانى مى شود و مؤمنين در آن زمان به سختى آزموده مى شوند و از غيبت طولانى اش دچار ترديد شده و بيشتر آنها از دينشان دست مى شويند و طوق اسلام را از گردن خود، بر مى دارند.[٢]

و نيز امام رضا (ع) فرموده اند:

به خدا سوگند آنچه را انتظار مى بريد [ظهور قائم (عج)] به وقوع نخواهد پيوست مگر آن كه به سختى آزمايش شويد تا جايى كه جز عده اندكى از شما [بر ايمان و عقيده خود] استوار نماند.[٣]

همچنين در باب تنگناهايى كه براى عمل به احكام خداوند و شريعت براى مؤمنين در آخرالزمان ايجاد مى شود، كه به نظر بنده اوج اين تنگناها در دوران كنونى حاكميت مدرنيته بر جوامع و جامعه ماست، پيش گويى كرده اند و به نوعى نيز به خاطر سختى شرايط، نحوى تساهل و تسامح در عمل را قائل شده اند. رسول گرامى اسلام (ص) روزى خطاب به گروهى از اصحاب خود فرمودند:

در روزگار شما اگر كسى يك دهم وظايف دينى اش را ترك كند هلاك مى شود اما روزگارى خواهد آمد كه اگر كسى به يك دهم از تكاليفش عمل كند، نجات خواهد يافت.[٤]

از مجموعه روايات چنين فهميده مى شود كه در چنين شرايطى شيعيان بايد همه تلاش خود را براى حفظ عقيده و ايمان صحيح، كه همان معارف كتاب و عترت (ع) است به كارگرفته و دچار ارتداد و نفى اصول و احكام دينى نشوند و در حد وسع و توان عملى اى كه دارند، به احكام خدا عمل كنند و در شرايط اضطرارى هم حرجى بر آنها نيست. به عبارت ديگر در آخرالزمان حفظ عقيده و نظر صحيح مقدم بر عمل است، چرا كه ممكن است روز به روز شرايط عملى سخت تر شود و خداوند هم به خاطر اين شرايط سخت با ديده اغماض به برخى اعمال ما بنگرد اما اعتقادات صحيح داشتن چون امرى قلبى است در سخت ترين شرايط هم قابل حفظ است و هيچ عذرى براى دست برداشتن از آن پذيرفتنى نيست. رسول گرامى (ص) اسلام در روايتى فرمودند:

اعتقاد نيك در آخرالزمان بهتر از پاره اى از كردار است.[٥]

اين نكته را هم اضافه كنم كه در روزگار ما يكى از مهم ترين عوامل حفظ ايمان، فهم عميق و دقيق مدرنيته و رسوخ به باطن شيطانى و بحران زده تمدن جديد غرب (اعم از علم و تكنولوژى و ساختارهاى سياسى و اقتصادى و فرهنگى مدرن) است و اينكه به قول اقبال لاهورى دريابيم كه:

فساد عصر حاضر آشكار است‌		سپهر از زشتى او شرمسار است‌
اگر پيدا كنى ذوق نگاهى‌		دو صد شيطان تو را خدمتگزار است‌