(م ١١٠٤ ق)، علامه مجلسى (١١١١- ١٠٣٧ ق) و ... درستى مدعاى بالا را اثبات كرده و نشان مى دهد كه اين بزرگان، آنى از احوال يتيمان آل محمد (ص) غافل نشده و در هر زمينه كه احساس كرده اند جامعه شيعه دچار ضعف و ناتوانى است به تأليف كتاب و رساله پرداخته اند. ساير علماى شيعه نيز هر يك در عصر خود چونان خورشيدى درخشيده و به طالبان حقيقت، نور و روشنايى و حيات و زندگى بخشيده اند.

اما در ميان موضوعات مختلفى كه علماى پيشين بدانها پرداخته اند موضوع غيبت امام عصر (ع) از جايگاه خاصى برخوردار بوده است و علماى شيعه عنايتى خاص به اين موضوع داشته اند، تا جايى كه به نقل كتاب شناس بزرگ شيعه مرحوم شيخ آقا بزرگ تهرانى در الذريعة افزون بر چهل كتاب و رساله با عنوان الغيبة از سوى فقها، متكلمان و محدّثان بزرگ شيعه در طى قرون متمادى به رشته تحرير در آمده است‌[١] كه از جمله اين بزرگان مى توان به ابومحمد فضل بن شاذان (م ٢٦٠ ق.)، ابوجعفر محمد بن على بن العزافر (م ٣٢٣ ق.)، ابوبكر محمد بن القاسم البغدادى (م ٣٣٢ ق.)، ابوعبداللّه محمد بن ابراهيم بن جعفر النعمانى (م ٣٦٠ ق.)، ابوجعفر محمد بن على بن حسين معروف به شيخ صدوق (م ٣٨١ ق.)، ابوعبداللّه محمدبن محمدبن النعمان معروف به شيخ مفيد (م ٤١٣ ق.) ابوالقاسم على بن حسن الموسوى معروف به سيد مرتضى علم الهدى (م ٤٣٦ ق.)، ابوجعفر محمد بن حسن بن على معروف به شيخ طوسى و ... اشاره كرد.

حتى پاره اى از بزرگان شيعه به تأليف يك كتاب و رساله اكتفا نكرده و كتابها و رساله هاى متعددى در موضوع غيبت موعود آخرالزمان تأليف كرده اند، چنان كه شيخ مفيد با حدود سيزده رساله‌[٢] و شيخ صدوق‌[٣] با حدود ده رساله در صدر اين سلسله جليله قرار دارند.

بدون ترديد آنچه كه همه اين بزرگان را به تلاش و مجاهده براى زدودن زنگارهاى جهل و خرافه از موضوع غيبت آخرين ذخيره الهى حضرت بقيةاللّه الأعظم (ع) واداشته، شناخت و معرفتى بوده است كه آنها نسبت به وظيفه خود در قبال موضوع يادشده داشته اند؛ وظيفه اى كه از سوى امامان شيعه (ع) براى علماى اين مذهب ترسيم شده و آنها را وا مى دارد كه با تمام توان خود در راه ترويج و تبليغ اين موضوع تلاش كنند. در روايتى كه از امام هادى (ع) نقل شده وظيفه علماى شيعه در زمان غيبت بدين گونه تصوير شده است:

لولا من يبقى بعد غيبة قائمكم، عليه السّلام، من العلماء الداعين إليه و الدالين عليه و الذابين عن دينه بحجج اللّه و المنقذين لضعفاء عباد اللّه من شباك إبليس و مردته و من فخاخ النواصب لما بقى أحد إلّا إرتدّ عن دين اللّه عزّوجلّ، و لكنّهم الذين يمسكون أزمّة قلوب ضعفاء الشيعة كما يمسك صاحب السفينة سكّانها، أولئك هم الأفضلون عند اللّه عزّوجلّ.[٤]

اگر بعد از غيبت قائم شما نبودند علمايى كه مردم را به سوى او مى خوانند، و به سوى او راهنمايى مى كنند، و با برهانهاى الهى از دين او پاسدارى مى كنند، و بندگان بيچاره خدا را از دامهاى ابليس و پيروان او و همچنين از دامهاى دشمنان اهل بيت رهايى مى بخشند، هيچ كس بر دين خدا باقى نمى ماند. اما علماى دين دلهاى متزلزل شيعيان ناتوان را حفظ مى كنند، هم چنان كه كشتيبان سكان كشتى را حفظ مى كند. اين دسته از علما در نزد خداوند داراى مقام و فضيلت بسيارى هستند.

و در روايت ديگرى نيز كه از امام جعفر صادق (ع) نقل شده است مى خوانيم:

علماء شيعتنا مرابطون فى الثغر الذى يلى إبليس و عفاريته، يمنعونهم عن الخروج على ضعفاء شيعتنا و عن أن يتسلّط عليهم إبليس و شيعته و النواصب ألا فمن انتصب لذلك من شيعتنا كان أفضل ممّن جاهد الروم والترك والخزر ألف الف مرّة، لأنّه يدفع عن أديان شيعتنا و محبّينا و ذلك يدفع عن أبدانهم.[٥]

علماى شيعه در مرزهايى كه شيطان و ايادى او در پشت آنها كمين كرده اند پاسدارى داده و آنها را از اينكه بر شيعيان ناتوان هجوم برند باز مى دارند و اجازه نمى دهند كه شيطان و پيروان او و دشمنان اهل بيت بر ضعفاى شيعه تسلط يابند پس هر كس از شيعيان ما كه براى اين موضوع نصب شود، از كسانى كه با روم و ترك و خزر در جهادند هزار هزار مرتبه برتر است؛ زيرا او از اديان شيعيان و دوستداران ما دفاع مى كنند و آن از بدنهاى آنها.

همچنين در روايتى از امام جواد (ع) وظايف علماى دين به هنگام غيبت امام از جامعه چنين بيان شده: