با آغاز دوران غيبت و كوتاه شدن دست مردم از دامان پرمهر امامان خويش، علماى شيعه وظيفه سرپرستى و هدايت يتيمان آل محمد (ع) را برعهده گرفتند و در طول قرون متمادى يكى پس از ديگرى به بهترين شكل اين رسالت و تكليف الهى را به انجام رساندند. در اين ميان دفاع از ساحت اعتقادات شيعه، به ويژه اعتقاد به امام غايب و پاسخ به شبهات و پرسشهايى كه در اين زمينه مطرح بوده همواره وجهه همت عالمان شيعه بوده است.

در اين مقاله ابتدا نگاهى اجمالى خواهيم داشت به تلاشها و مجاهدتهايى كه عالمان شيعه در اين راه مبذول داشتند و در ادامه نيز مرورى خواهيم داشت بر مهم ترين رسالتها و تكاليفى كه در عصر حاضر در زمينه دفاع از كيان باور مهدوى بر دوش علما و انديشمندان شيعه است.

علماى شيعه در طول دوران پرفراز و نشيب غيبت كبرا همواره چون مرزدارانى جان بر كف پاسدار حريم مقدس تفكر شيعى، با همه ابعاد آن، اعم از فقه، حديث، كلام و ... بوده اند و در هر زمان كه احساس كرده اند شياطين جن و انس از روزنه اى قصد نفوذ و تجاوز به اين حريم مقدس و ايجاد شبهه در اذهان ضعفاى شيعه دارند با تمام توش و توان خويش به مقابله با متجاوزان فرهنگى و غارتگران فكرى پرداخته اند.

نكته مهمى كه در بررسى آثار علماى گرانقدر شيعه به چشم مى خورد اين است كه هرگز اشتغال آنها در عرصه هايى همچون فقه و حديث، مانع از پرداختن به وظيفه اصلى شان؛ يعنى دفاع از حريم اعتقادات شيعى و تبيين و ترويج جانمايه تفكر شيعى (انديشه ولايت) نشده و از همين رو، بسته به مقتضيات زمان و با توجه به شبهاتى كه در هر عصر متوجه تفكر ناب شيعى بوده است به تدوين كتابها و رساله هايى براى پاسخگويى و ردّ آن شبهات مى پرداخته اند.

مرورى بر آثار علماى بزرگوارى همچون شيخ صدوق (م ٣٨١ ق)، شيخ مفيد (٤١٣- ٣٢٨ ق)، شيخ طوسى (٤٦٠- ٣٨٥ ق)، امين الإسلام طبرسى (٥٤٨- ٤٦٨ ق)، علامه حلّى (٧٢٦- ٦٤٨ ق)، شيخ حرّ عاملى‌