روايات هستند- هر گزارشى را كه به گونه اى در آن براى ظهور وقت تعيين شده بايد كنار گذاشت. يك گروه روايت ديگر داريم كه در آنها به اصل انتظار و فضيلت منتظران اشاره شده است. در ميان اين گروه نيز رواياتى وجود دارد كه نقش محورى در مجموعه روايات انتظار دارند. رواياتى كه در آنها مطرح شده «إنتظار الفرج من الفرج». يعنى اگر شما مقصودتان از پيروزى قيام و انقلاب امام مهدى (ع) اين است كه راه هدايت هموار شود و همه مردم هدايت شوند، در صورتى كه منتظر واقعى باشيد راه هدايت براى شما هموار شده و به هدف خود رسيده ايد. حالا چه امام زمان (ع) را درك كنيد و چه درك نكنيد. اما مجموعه اين دو گروه روايت به تنهايى مخاطب عام را قانع نمى كند. به بيان ديگر اين دو گروه روايات موجب مى شود يك روح يأس و سرخوردگى بر جامعه حاكم شود، اما روايات مربوط به علائم ظهور اين روح يأس و سرخوردگى را از جامعه مى زدايد. يعنى اگر همه افراد جامعه آن حالت انتظار را داشته باشند، علائم ظهور را بشناسند و منتظر وقوع اين علائم هم باشند، روح نااميدى بر جامعه شيعه حاكم نخواهد شد.

\* با توجه به تأملى كه در معارف مهدوى داشته ايد فكر مى كنيد در مجموعه اين معارف به دانستن و فهميدن چه امورى بيشتر توصيه شده است و دانستن و فهميدن چه مطالبى براى همه شيعيان تكليف و رسالت تلقى مى شود؟

آقاى حسينى: من فكر مى كنم يكى از مواردى كه مطالعه و تأمل در زمينه آن بسيار سودمند است، موضوع فلسفه غيبت است. رواياتى كه به بيان علل و عوامل غيبت پرداخته اند شايد پنج تا شش گروه باشند كه بعضى از آنها تقصيرها و كوتاهيهاى مردم را عامل و موجب غيبت وجود مقدس حضرت حجت (ع) دانسته اند. اين وظيفه پژوهشگران و محققان ما است كه تبيين درستى از عوامل موجبه غيبت داشته باشند و سهم مردم در تحقق غيبت آن حضرت را مشخص كنند. به نظر من اگر به خوبى و به شيوه درست اين موضوع تبيين شود كه مردم زمان حضرت تا چه مقدار در به وجود آمدن غيبت و محروم شدن جامعه اسلامى از پرتوافكنى حضرت مؤثر بوده اند، براى ما و همه مردم قابل استفاده خواهد بود و موجب مى شود ما لااقل آن تقصيرات را مرتكب نشويم و در مقطع خاص خودمان و به عنوان جزئى از يك كل در خط سيرى تاريخى فراهم كننده زمينه ظهور باشيم.

آقاى طباطبايى: دانستن چند موضوع براى همگان ضرورى است:

اول، اصل مبحث امامت به طور كلى و امامت و امام زمان (ع) به طور خاص، كه از جنبه نظرى براى ما بسيار مهم است؛

دوم، حكمت غيبت، كه جناب آقاى حسينى هم به آن اشاره كردند؛

سوم، وظايف منتظران. كه اين از پر اهميت ترين مباحثى است كه ما بايد نسبت به آن شناخت داشته باشيم. با توجه به اين همه فضيلت كه براى منتظران بيان شده و با توجه به جايگاه والايى كه براى انتظار تصوير شده، بايد ديد منتظران چه وظايفى دارند. درست است كه يكى از وظايف منتظران دعا كردن است، اما آيا فقط دعا كردن بدون اينكه حالت انتظار را در خودمان ايجاد كنيم و يا بدون اينكه خود را براى ظهور و همراهى با آن حضرت آماده كنيم، تأثيرى دارد يا خير؟ اگر من نوعى، به عنوان منتظر بخواهم حالت انتظار را در خود ايجاد كنم بايد هر شب كه به منزل مى روم تمام حساب و كتابهايم صاف باشد كه اگر نيمه شب هم امام زمان (ع) ظهور كردند اين آمادگى را داشته باشم كه همه كارهايم را رها كنم و به دنبال ايشان بروم. اگر اين حالت در مردم ايجاد شود به نظر مى رسد كه خيلى از مشكلات حل مى شود؛

چهارم، مبانى سياسى امام مهدى (ع) و راهكارهايى كه ايشان در مسير تشكيل حكومت جهانى پيش مى گيرند. اگر ما بدانيم كه عدالت، محور اصلى سياست و حكومت امام مهدى (ع) است بايد خودمان را در مسير آن قرار دهيم و حكومتمان بايد در اين مسير حركت كند. اگر سياستنامه امام مهدى (ع) تبيين و براى مردم روشن شود مى بايست همه مردم سعى كنند كه در زندگى فردى و اجتماعى و حتى در خانواده و شهرشان مطابق با آن حركت كنند؛

پنجم، بركات فرهنگى، اقتصادى، سياسى و اجتماعى دولت امام عصر (ع). تبيين و دانستن اين بركات در نحوه تفكر و نحوه عمل ما تأثير دارد. اينها از مسائل مهمى است كه بايد به آن پرداخته شود كه متأسفانه معمولًا به اين مسائل مهم پرداخته نمى شود و به جاى آنها به مسائلى توجه مى شود كه اصلًا اهميت ندارد؛ مانند آن مسئله ى كه شما به آن اشاره كرديد يا مسئله جزيره خضراء.

\* در سالهاى اخير بحث و گفت وگو از ضرورت پالايش و پيرايش معارف مهدوى توسعه يافته و بسيارى از اهل تحقيق اين موضوع را مورد توجه قرار داده اند؛ به نظر شما در اين زمينه چه احتياطها و دقت نظرهايى بايد صورت گيرد تا بتوانيم به نتيجه مطلوب دست يابيم و گرفتار افراط هم نشويم؟

آقاى طباطبايى: در بررسى روايات مهدوى نكته اى كه بايد همواره مدنظر باشد اين است كه اگر چه ما