كه بخش قابل توجهى از بحارالانوار را به روايات مهدوى اختصاص داده- حساب كنيم مى بينيم كه نگارشهاى حديثى خوبى صورت گرفته و خيلى از مطالب جمع آورى شده است. در عصر حاضر هم مى بينيم كه مجوعه هايى مثل معجم أحاديث الامام المهدى (ع) و منتخب الاثر تدوين شده و روايات شيعى و سنى را در كنار هم آورده اند. اما به نظر مى رسيد با توجه به امكانات جديدى كه الآن در اختيار ما قرار گرفته و پيشينيان آنها را نداشتند، لازم است تلاش شود كه تمامى روايات امام مهدى (ع) در يك مجموعه گردآورى و با عنوان دهى دقيق و چينش درختى و عناوين ظريف؛ با عناوينى كاملًا متمايز از هم، گوشه هايى از مجموعه معارف مهدوى به جامعه ارائه شود. اشكالى كه در كار پيشينيان وجود داشت اين بود كه در آنها روايات صحيح و ضعيف در كنار هم آمده بودند و هيچ مشخص نشده بود كه اين روايت صحيح است يا ضعيف و يا اين كه اين روايتى است كه در كتاب ضعيفى آمده است. بنابراين، لازم بود در كار جديدى كه صورت مى گيرد ارزش متون معلوم شود و روايات صحيح، از روايت غير صحيح متمايز شوند. رواياتى كه در معارف مهدوى جزو محكمات هستند در كنار هم قرار گيرند و حتى با دلايل قرآنى تبيين شوند و رواياتى هم كه در اين درجه از اهميت نيستند با متون مشابهش در كنار هم قرار گيرند. اگر نقلهاى متفاوتى وجود دارد تفاوتها ذكر شود. ضمنا مسئله اى كه مهم است اين است كه ما در بحث روايات مهدوى احتياج به تبيين، شفاف سازى، تحليل و نقد داريم. يعنى همه اين موارد در مورد روايات بايد انجام شود. مرحوم علامه مجلسى در كتاب بحارالانوار مقدارى در جهت بيان نويسى حركت و برخى روايات را تبيين كرده اند، اما بحث تحليل و نقد معمولًا در اين كتاب نيست. كتابهاى بعدى كه اصلًا به اين موضوع نپرداخته اند. بنابراين هدف ديگر ما اين بود كه در كنار مجموعه روايات بتوانيم مقدارى به تبيين و شفاف سازى و تحليل و نقد روايات هم بپردازيم و به گونه اى اين كار را سامان دهيم. به عنوان نمونه ما رواياتى در زمينه نهى از قيام قبل از قيام امام زمان (ع) داريم كه تعداد آنها هم كم نيست. بايد اين روايات از جهت سندى كاملًا بررسى شوند، ما در اين زمينه يك سرى روايت داريم كه اسناد ضعيف دارند و يك سرى روايت داريم كه ممكن است از منابع سنى نقل شده باشند. ولى يك سرى روايت صحيح هم داريم. حالا اين روايات صحيح را بايد تحليل كنيم. البته مجموعه اين روايات بايد تحليل شوند كه اينها ناظر به چه موضوعى بوده اند. يعنى وقتى ما اين روايات را نگاه مى كنيم مى بينيم كه بعضى از آنها ناظر به مقابله با بنى اميه و بنى عباس هستند. يعنى در اين زمان نبايد با آنها مقابله شود. بعضى از روايات ناظر به ادعاى مهدويت هستند؛ يعنى هركس كه ادعاى مهدويت كند طاغوت است. اما اگر رواياتى باشد كه از اين مرحله تحليل هم بگذرد بايد با يك سرى مبانى كلى كه ما داريم نقد شود. مثل اين مبناى كلى كه بايد در مقابل ظلم و جور ايستاد و بر ظلم ظالمان صبر نكرد، اگر كسى امكان مواجهه با ظلم و جور را داشته باشد نمى تواند با استناد به اين روايات آن وظيفه را كه جزو محكمات شريعت است كنار بگذارد. آنچه به عنوان تبيين و تحليل و نقد گفته شد، در اين گروه از روايات خودش را نشان مى دهد. تا حالا مرحله اول كار يعنى جمع آورى مجموعه روايات صورت گرفته و حدودا نزديك به دو سوم مرحله دوم هم انجام شده است. در اين مرحله كه مرحله تنظيم روايات است، روايات مشابه يكى مى شوند و روايات به ترتيب منطقى مرتب و منظم مى گردند. بخشى از مرحله سوم هم كه تحليل روايات است انجام شده است. اين مرحله اصلى كار ما در اين مجموعه است. اين كه ما روايات را چگونه تبيين كنيم، با روايتى مثل «محمد بن سنان» چگونه برخورد كنيم. «ترضّى» مرحوم شيخ صدوق را بپذيريم يا نپذيريم؛ اينها از مشكلات ما براى نقد سندى است.

\* شما فقط روايات شيعى را جمع آورى مى كنيد يا به روايات اهل سنت هم مى پردازيد؟

آقاى طباطبايى: كل روايت شيعه و اهل سنت در اين مجموعه مى آيد ولى نقد سندى روايات اهل سنت براساس مبانى خودشان صورت مى گيرد. يعنى آنچه آنها صحيح مى دانند، صحيح تلقى مى شود. البته براى ما حجت نيست. مثلًا روايت «يملاء الأرض قسطا و عدلًا» در روايات اهل سنت چند سند صحيح دارد و صحيح تلقى مى شود. ولى نقل از غير معصوم- كه در كتابهاى سنيان فراوان است- به طور كلى در اين مجموعه نمى آيد.

\* فكر مى كنيد اين مجموعه تا چه زمانى آماده عرضه مى شود؟

آقاى طباطبايى: قرار بر اين است كه ان شاءاللّه اين مجموعه در سال ١٣٨٤ منتشر شود.

از اين كه در اين گفت وگو شركت كرديد سپاسگزاريم.

پى نوشت:

[١]. محمدباقر مجلسى، بحارالأنوار، ج ٥٢، ص ١١٨، ح ٤٤، ص ١١٩، ح ٤٨.