صبر در فراق امام، عليه‌السلام، هم مشرّف مى‌شوند. آنها چنان خردمند و انديشمندند كه كتابهاى حديث براى ايشان در هدايت و سعادت، همان كارى را مى‌كند كه حضور پيامبر، صلّى‌اللَّه عليه‌وآله، و امام، عليه‌السلام، براى اصحابشان، و اين به معناى شدّت يقين در آنهاست. و به‌هر حال بايد توجه كنند كه وجود امام، عليه‌السلام، عليرغم ابرِ متراكم غيبت، چون خورشيد، مايه حيات و گرماى لذّت‌بخش و نور هدايت براى آنهاست و خداوند سرپرست پرهيزكاران و توفيق‌دهنده به صواب و حفظ كننده از گناهان و لغزش‌هاست.

پى‌نوشت‌ها

[١]. ر. ك: صدرالاسلام همدانى، پيوند معنوى با ساحت قدس مهدوى (تكاليف الانام فى غيبة الامام)، تهران، انتشارات بدر، بهار ١٣٦١ (نيمه شعبان ١٤٠٢)، صص ٢٨- ٢٧٩.

[٢]. ر. ك: عالم فقيه سيد محمد تقى موسوى اصفهانى، مكيال المكارم فى فوائدفالدعاء للقائم، عليه‌السلام (در معرفت و ولايت امام زمان، عليه‌السلام) ج ٢، ترجمه سيد مهدى حائرى قزوينى، تهران، انتشارات بدر، زمستان ١٣٧٢ (نيمه شعبان ١٤١٤)، صص ١٦٥- ٥٨٩.

[٣]. محمد بن ابراهيم بن جعفر النعمانى (معروف به ابن ابى زينب، از علماى قرن سوم هجرى)، كتاب الغيبة، بيروت، مؤسسة الاعلمى للمطبوعات، ١٤٠٣ ه (١٩٨٣ م)، ص ٩٨.

[٤]. چنان‌كه از دو حديث از امام صادق، عليه‌السلام، و ساير احاديث مربوطه استفاده مى‌شود (ر. ك: همان، صص ٩٩- ١٠٤ و ١١٠)، عصر غيبت باعث امتحان عمومى مسلمانان و تصفيه و جداسازى شيعيان متديّن و اهل يقين است؛ زيرا شيعيان زيرك و با تقوا مى‌دانند و يقين دارند كه حجّت خدا و ميثاق خدا باطل نمى‌شود و سنّتف او تعطيل نمى‌گردد و او مردم را بدون حجّت و هادى رها نمى‌كند، هرچند آنها به دليل مصالحى او را نبينند وجايش را ندانند و با اين حال آنها على‌رغم رنج بردن و گريستن از دورى، شكّ نمى‌كنند و به چيزى كه خداوند مقدّر فرموده خشنودند و اگر خداوند مى‌دانست كه دوستانش هم شك خواهند كرد و هيچ‌كس ثابت‌قدم نمى‌ماند، لحظه‌اى هم حجّتش را از آنها نمى‌پوشاند (ر. ك: همان، ص ١٠٧، مضمون حديثى از امام صادق، عليه‌السلام).

[٥]. همان، ص ١٠٤.

[٦]. همان، ص ١٠٥.

[٧]. همان.

[٨]. همان.

[٩]. همان، ص ١٠٦.

[١٠]. همان، ص ١٠٤.

[١١]. همان، ص ١١٢.

[١٣]. كامل سليمان، روزگار رهايى، ترجمه على‌اكبر مهدى‌پور، ج ١، تهران، آفاق، ١٤٠٥. ق، ص ٣٤٤.

[١٤]. امام خمينى، قدّس سرّه، در مورد ولايت فقيه مى‌نويسد: .. بنابر مذهب شيعه، امامان و زمامدار امت اسلامى پس از پيامبر اكرم، صلّى‌اللَّه‌عليه‌وآله، بزرگف اوصياى الهى حضرت على و فرزندان معصوم او، سلام‌اللَّه‌عليها، بوده‌اند. كه يكى پس از ديگرى رهبرى و ولايت امر مسلمين را تا زمان غيبت برعهده داشته‌اند. اينان، همان اختيارات پيامبر مكرّم و ولايت عامّ و خلافت كلّى الهى او را دارا بوده‌اند. در زمان غيبت، اگرچه شخص معينّى براى تصدّى امر حكومت قرار داده نشده است، ولى ... كليه امور مربوط به حكومت و سياست كه براى پيامبر و ائمه، عليهم‌السلام، مقرر شده، در مورد فقيه عادل نيز مقرّر است و عقلًا نيز نمى‌توان فرقى ميان اين‌دو قائل شد. زيرا حاكم اسلامى- هركس كه باشد- اجراءكننده احكام شريعت و برپا دارنده حدود و قوانين الهى وگيرنده ماليات‌هاى اسلامى و مصرف‌كننده آن در راه مصالح مسلمانان است. پس اگر پيامبر، صلّى‌اللَّه‌عليه‌وآله، و امام، عليه‌السلام، شخص زانى را صد تازيانه مى‌زده‌اند، فقيه نيز، در مقام حكومت، همين را اجرا مى‌كند، و همان‌گونه كه پيامبر و ائمه، عليهم‌السلام، وجوه شرعى را، بر طبق مقرّرات خاصى از مردم مى‌گرفته‌اند؛ فقها نيز به‌همان ترتيب عمل مى‌كنند؛ و بالاخره، اينان هرجا و هر زمان كه مصالح مسلمانان اقتضا كند، در حدود اختيارات خود، احكامى صادر مى‌كنند كه همگان بايد ازايشان پيروى كنند. (امام خمينى، قدّس سرّه، شؤون و اختيارات ولى فقيه (ترجمه مبحث ولايت فقيه از كتاب البيع ايشان) تهران، وزارت ارشاد اسلامى، بهمن ١٣٦٥، صص ٢٩ و ٣٥) چنانكه از اين سطور و تمام كتاب برمى‌آيد، ايشان شديداً تحت تأثير تاريخ اسلام و سيره قرار دارند و آنرا اساس نظريه ولايت فقيه قرار داده‌اند.

[١٥]. غيبت نعمانى، ص ١٢٤.

[١٦]. ر. ك: همان، ص ١٢٩.

[١٧]. همان، ص ١٢٥.

[١٨]. ر. ك: همان.

[١٩]. همان، ص ١٣١.

[٢٠]. همان، و شبيه اين حديث ازا مام باقر، عليه‌السلام، در صفحه ١٣٢ نقل شده است.

[٢١]. همان، صص ١٣١. ١٣٢.

[٢٢]. احمدبن محمد بن فهد الحلّى الاسدى، التحصين و صفات العارفين، ترجمه سيد على جبار گلباغى ماسوله، قم، انتشارات لاهيجى، ١٣٧٧، ص ٩ ترجمه.

[٢٣]. همان، ص ٢٥ اصل و ١٥ ترجمه.

[٢٤]. همان.

[٢٥]. همان، ص ٢٨ اصل و ١٩ ترجمه به‌نقل از منابع اهل سنّت و شرح نهج‌البلاغه ابن ميثم.

[٢٦]. ر. ك: همان، صص ٣٣- ٥٢ اصل و ٢١- ٤٤ ترجمه.

[٢٧]. آيه ٢٠٠ از سوره مباركه آل عمران.

[٢٨]. همان، ص ١٣٣.

[٢٩]. ثقةالمحدثين حاج شيخ عباس قمى (ره)، كليات مفاتيح الجنان، ترجمه استاد الهى قمشه‌اى، تهران، انتشارات افسوه، بى‌تا، قسمت ملحقّات مفاتيح‌الجنان، دعا در غيبت امام زمان، عليه‌السلام، صص ٩٦٩ و ٩٧١.

[٣٠]. ثقةالمحدثين حاج شيخ عباس قمى (ره)، كليات مفاتيح الجنان، ترجمه استاد الهى قمشه‌اى، تهران، انتشارات افسوه، بى‌تا، قسمت ملحقّات مفاتيح‌الجنان، دعا در غيبت امام زمان، عليه‌السلام، صص ٩٦٩ و ٩٧١.

٣١. غيبت نعمانى، ص ١٣٣.

٣٢. همان، صص ١٣٣- ١٣٤.