نكنم‌] و نگويم كه چه شده است كه ولى امر، امام غايب ظاهر نمى‌شود درصورتى‌كه زمين هم‌اكنون پر از جور و ستم گرديده است؟ و تمام امورم را به تو تفويض كرده واگذارم.

در دنباله همين دعا تقاضا مى‌كنيم كه:

حتى تتوفّانا و نحن على ذلك لا شاكيّن و لا ناكثين و لا مرتابين و لا مكذبين.[١] تا آنكه درحالى ما را قبض روح كنى كه بر اين ايمان و يقين باقى باشيم و ترديد كننده و پيمان شكننده و سست عقيده و تكذيب كننده نباشيم.

اگر اين تسليم و رضايت مطلق در برابر خداوند متعال همراه با ديندارى و رجوع به قرآن و سيره در كسى باشد، او مى‌تواند منتظر واقعى تلقّى شود و از گزند گمراهى و حيرت و سرگردانى آخرالزمان محفوظ بماند و دعاها و زيارات روز جمعه نيز براى ايجاد و حفظ چنين روحيه‌اى بسيار مفيد است.

نتيجه‌

انتظار واقعىِ شيعه، بايد بتواند حتى‌الامكان خلاء غيبت امام معصوم، عليه‌السلام، را برايش پر كند و او را سعادتمند سازد، چنان كه از امام جعفر بن محمد الصادق، عليهماالسلام، نقل شده كه فرمودند:

من مات منكم على هذا الامر منتظراً كان كمن هو فى الفسطاط للقائم.[٢] هر كه از شما شيعيان بر اين امر درحال انتظار بميرد، مانند كسى است كه در خيمه حضرت قائم آل محمد [صلّى‌اللَّه‌عليه‌وآله‌] باشد.

و در حديث ديگرى كه ابوبصير از ايشان نقل كرده، كاملًا وضعيت شيعه منتظر را تشريح كردند، آنجا كه روزى فرمودند:

ألا أخبركم بما لا يقبل اللَّه عزّوجل من العباد عملًا ألّا به؟ ... شهادة أن لا إله إلّا اللَّه و أنّ محمّداً عبده و الإقرار بما أمر اللَّه و الولاية لنا و البرائة من أعدائنا يعنى الأئمة خاصّة و التسليم لهم و الورع و الإجتهاد و الطمانينة و الإنتظار للقائم ... من سرّه أن يكون من اصحاب القائم فلينتظر و ليعمل بالورع و محاسن الاخلاق و هو منتظر. فإن مات و قام القائم بعده كان له من الأجر أجر من أدركه، فجدوا و انتظروا هنيئا لكم أيّها العصابة المرحومة.[٣] آيا شما را به‌چيزى آگاهى ندهم كه خداوند عزوجل از بندگان عملى را جز به آن نمى‌پذيرد؟ گواهى به اينكه معبودى جز خداى يگانه نيست؛ و اين كه محمد، صلّى‌اللَّه عليه‌وآله، بنده اوست، و اقرار به آنچه كه خداوند فرمان داده؛ و ولايت براى ما؛ و بيزارى از دشمنان ما ائمه؛ و تسليم براى ائمه؛ و پرهيزكارى؛ و اجتهاد (كوشش) و طمأنينه (آرامش و اطمينان قلبى و وقار)؛ و انتظار كشيدن حضرت قائم [عليه‌السلام‌] هر كه اين او را خشنود مى‌كند كه از اصحاب قائم [عليه‌السلام‌] باشد، پس بايد انتظار بكشد و با تقوا و خويهاى نيكو عمل كند و منتظر باشد، پس اگر مُرد و حضرت قائم [عليه‌السلام‌] پس از او به‌پاخاست، پاداش وى مانند پاداش كسى است كه آن حضرت را درك كند. پس بكوشيد و انتظار بكشيد! گوارا باد براى شما اى گروه مورد رحمت واقع شده! علاوه بر آنچه كه از وظايف دشوار يك شيعه راستين و منتظر واقعى برشمرديم و تلويحاً دانستيم كه شيعه همانطور كه فضيلت‌هاى فراوانى دارد، صفاتى هم دارد كه دستيابى به آنها بسيار سخت و نيازمند به قلبى سليم و عزمى راسخ و ايمانى استوار و مجاهدتى طولانى است. امّا همچنين مى‌توان ازسطور گذشته دريافت كه جايگاه والاى روحانيت و مرجعيت شيعه (كه به حق نيز بايد چنين جايگاهى داشته باشد) ناشى از ممارست و تبحّر آنها در مطالعه قرآن و سيره و دفاع و استنباط از آن دو و تشخيص و بيان تكاليف شيعه و تحريض ايشان به آنچه كه بايد بر آن باشند و والاتر از همه، تلاش براى شناساندن مبدأ و معاد و پيامبر، صلّى‌اللَّه‌عليه‌وآله، و امامان، عليه‌السلام، و بيم و نويد دادن به مردم است و پيداست كه اين طبقه شريف بايد در چارچوب نوعى؟ راهبرد انتظار؟ بكوشند تا مردمى منتظر و شيعيانى ثابت‌قدم تربيت كرده و با دفعِ شبهات و رفعِ ترديدها، به نزديك شدن امر ظهور كمك كنند و البته خود بايد منتظرانى راستين باشند.

به‌اين ترتيب، شيعيان در عصر غيبت، اگر به تكاليف خود عمل كنند و منتظرانى واقعى باشند، تحت ولايت خدا و رسولش و اولى‌الامر زيسته وبه نور، هدايت شده و در اين امر نه‌تنها غيبت و حضور برايشان يكسان است، بلكه به ارزشمندترين مسلمانان تبديل شده و بنابر حديث مشهور، از برادران رسول اكرم، صلّى‌اللَّه عليه‌وآله، خوانده شده‌اند و علاوه بر شرافت مشترك با اصحاب آن حضرت، به شرافت انتظار و