والله ما ترك الله أرضاً منذ قبض آدم، عليه‌السلام، إلّا و فيها إمام يهتدى به إلى الله و هو حجته على عباده، و لا تبقى الارض بغير حجة لله على عباده.[١] به خدا سوگند كه خدا از زمان رحلت حضرت آدم، عليه‌السلام، هرگز زمين را بدون امامى كه مردم را به‌وسيله او به‌سوى خود هدايت كند، رها نكرده است. او حجّت خدا است و زمين بدون حجّت نخواهد بود.

در اين حديث تصريح شده است كه از آغاز آفرينش، زمين همواره از نعمت وجود امام و حجّت خداوند برخوردار بوده است، و در حديث ديگرى از امام صادق، عليه‌السلام، آمده است آخرين كسى كه در زمين به ديار باقى رحلت مى‌كند، امام است:

إنَّ آخر من يموت الاءمام.[٢] از اين دو حديث شريف استفاده مى‌شود كه بدو و ختم جهان با امام است و از ديدگاه خداوند، امامت تنها طرح مفيد براى اداره امور جهان، از آغاز تا فرجام آن است.

در پاره‌اى از احاديث نيز حقيقت ياد شده، به‌صورت كلى آمده است، يعنى هرچند اشاره به بدو و ختم عالم نشده است، ولى تصريح شده است كه زمين در هيچ زمانى بدون حجّت و امام نبوده و نخواهد بود. درهمين‌باره عبدالله خداش بصرى مى‌گويد: شخصى از امام صادق، عليه‌السلام، پرسيد:

تخلواالارض ساعة لايكون فيها إمام؟

آيا زمين لحظه‌اى بدون امام خواهد بود؟

و امام، عليه‌السلام، در جواب وى فرمودند:

لاتخلوا الارض من الحق.[٣] زمين از (حجّت بر) حق خالى نخواهد ماند.

و اين، يعنى شمول و فراگيرى امامت در همه زمانها. همچنين آن حضرت در حديث ديگرى بيان فرموده‌اند كه جهان، با اين عمر طولانى خود، حتى يك روز هم بدون امام نخواهد ماند:.

لاتبقى الارض يوماً واحداً بغير إمام منّا تفزع إليه الامّة.[٤] زمين حتى براى يك روز هم بدون امامى از ميان ما كه مردم به‌سوى او پناه آوردند، نخواهد ماند.

گذشته از اين كه امامت از جنبه زمانى شمول دارد، از جنبه جمعيتى هم شمول دارد، يعنى اجراى طرح امامت و ارسال هدايت گران الهى، متوقف بر وجود جمعيت كثير نيست، بلكه اگر زمين فقط يك نفر ساكن داشته باشد، خداوند متعال براى او امام خواهد فرستاد تا او را در راه تكامل و انسانيت، هدايت و راهبرى كند. به بيان ديگر، نظريه اسلام در باب جامعه و حكومت، نظريه (يك به‌اضافه يك) تا به (يك به اضافه بى‌نهايت) است. يعنى اگر جامعه از دو نفر تشكيل شده باشد حتماً يكى از آنان امام است. اين از قوانين حتمى الهى است. اين يكى از تفاوتهاى مهم ميان طرح امامت و ولايت با طرحهاى بشرى است. بخشى از احاديث منقول از امام صادق، عليه‌السلام، به اين جنبه پرداخته است كه به برخى از آنها اشاره مى‌شود:

لو لم يبق فى الارض إلّا إثنان، لكان أحدهما الحجة.[٥] اگر در زمين بيش از دو نفر كسى نمانده باشد، بدون شك يكى از آن دو حجّت خدا است.

و همچنين مى‌فرمايند:

لو لم يكن فى‌الارض إلّا إثنان، لكان الاءمام أحدهما.[٦] اگر در زمين فقط دو نفر وجود داشته باشند، حتماً يكى از آن دو امام است.

و در جاى ديگرى فرموده‌اند:

لو كان الناس رجلين لكان أحدهما الاءمام.[٧] اگر جمعيت بشر دونفر باشد، بدون شك يكى از آن دو امام خواهد بود.

اينها همه نشان مى‌دهد كه خداوند متعال حتى يك‌نفر را هم به‌حال خود رها نخواهد كرد و اين نشان از نظر لطف و رحمت خداوند بر بشر دارد. امام صادق، عليه‌السلام، دراين‌باره مى‌فرمايند:

إنَّ الله أجلّ و أعظم من أن يترك الارض بغير إمام عادل.[٨] شأن خداوند متعال والاتر و بالاتر از آن است كه زمين را بدون امام عادل رها سازد.