ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٤٣ - الف) حوزه قانون
خلاصه سخن اينكه: اولًا، طرح امامت و ولايت، از اصول حيات انسانى است كه نه محدوديت زمانى دارد و نه محدوديت جمعيّتى، بلكه از نظر زمانى به مجرد پيدايش اولين حيات انسانى و تا وجود آخرين حيات انسانى، و از نظر جمعيتى با كمترين تعداد ممكن تا بيشترين تعداد ممكن، اجرا مىشود.
و ثانياً، همين ويژگى ياد شده، نشان مىدهد كه اين طرح طرحى است تغييرناپذير كه از بدو عالم تا ختم آن ثابت خواهد ماند.
و ثالثاً، از آنجا كه اين طرح، يك طرح الهى است نه بشرى، ثبات و تغييرناپذيرى آن، نشانه ناكارايى آن نيست. تكاملف در طول زمان، از ويژگىهاى انسان و پديدههاى انسانى و امور غيراصولى است. بههمين جهت طرح امامت و ولايت، به جهت الهى بودن، كاملترين و مترقىترين طرح اداره جهان و تنها راه سعادت بشرى است.
١- ٣ تغييرناپذيرى شؤون امامت
طرح ولايت و امامت داراى حوزههاى مختلفى است. براى اين كه روشن شود اصل تغييرناپذيرى طرح امامت و ولايت بهچه معنا است، لازم است بحث را در حوزههاى مختلف اين طرح مورد بررسى قرار دهيم. اين حوزهها عبارتند از: حوزه قانون و حوزه امام.
الف) حوزه قانون
قانون مبناى كنشها و واكنشهاى بشرى و ترسيم كننده راه سعادت آدمى است و بههمين جهت، نقش تعيينكنندهاى در سرنوشت بشر دارد ... و در اين ميان آنچه اهميتى چندبرابر خواهد داشت، منشأ قانون است. درباره منشأ قانون به دو ديدگاه مىتوان.
اشاره كرد: يكى ديدگاهى كه قانون را متغيّر مىداند و ديگرى ديدگاهى كه قانون را ثابت ولايتغيّر مىداند. ديدگاهى كه قانون را متغيّر مىداند، منشأ بشرى براى آن قائل است و براين باور است كه مشروعيت قوانين، به بشرى بودن آن است و قانونى كه بشر آن را تنظيم نكرده باشد، مشروعيت ندارد. از همينجا است كه نظريه دموكراسى در قانون پيدا مىشود.
امّا ديدگاهى كه قانون را ثابت و تغييرناپذير مىداند، منشأ الهى براى قانون قائل است و براين باور است كه مشروعيت قانون، به الهى بودن آن است و لذا دراين نظريه، قانون طبق خواست مردم تغيير نمىكند و حاكم الهى نيز براساس خواست مردم عمل نمىكند. امام صادق، عليهالسلام، در تبيين اين دو ديدگاه مىفرمايند:
إنَّ الائمّة فى كتاب الله عزّوجلّ إمامان. قال الله تبارك و تعالى: وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا[١] لا بأمر النّاس، يقدمون أمرالله قبل أمرهم و حكم الله قبل حكمهم.
قال: وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ[٢] يقدمون أمرهم قبل أمرالله و حكمهم قبل حكم الله و يأخذون بأهوائهم خلاف كتاب الله عزّوجلّ.[٣] از ديدگاه قرآن پيشوايان دو دستهاند: خداوند متعال مىفرمايد: و ما آنان را پيشوايانى قرار داديم كه مردم را بهوسيله امر ما هدايت مىكنند نه خواست مردم؛ فرمان خدا را بر فرمان مردم و حكم خدا را بر حكم مردم مقدم مىدارند.
و مىفرمايد: و ما آنان را پيشوايانى قرار داديم كه مردم را بهسوى دوزخ فرا مىخوانند، فرمان مردم را بر فرمان خدا و حكم مردم را بر حكم خدا مقدم مىدارند و خواستههاى هوسآلود آنان را ملاك عمل خويش قرار مىدهند نه كتاب خدا را!!
در اين حديث شريف، بصراحت بيان شده است كه پيشوايان نور براساس حكم خداوند متعال عمل