واقعه جانسوز و تكان‌دهنده عاشوراى سال ٦١ ه. ق. و شهادت حجّت بزرگ الهى، آن هم به دست امّت مدّعى پيروى از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم و به نام خلافت آن حضرت، به اندازه‌اى سخت و غيرقابل پذيرش است كه با وجود گذشت نزديك به چهارده قرن از اين فاجعه و نگاشتن هزاران كتاب و تحليل پيرامون آن، هنوز از ابعاد گوناگون، مى‌توان به بررسى آن پرداخت؛ از جمله:

ريشه‌هاى يارى‌

با گذرى در منابع، مى‌بينيم كه شهيدان «كربلا»، به چنان مقام رفيع و سعادت عظيمى رسيده‌اند كه درباره آنها گفته مى‌شود: پدرم و مادرم فداى شما! ... اى كاش با شما بودم و همراه با شما به رستگارى نائل مى‌آمدم! ... خداوند به شما از اسلام و اهلش بهترين پاداش‌ها را داد و به خدا قسم! كه به رستگارى بزرگى رسيديد ... با وجود آنكه تجليل از شهداى والا مقام كربلا و تعظيم در مقابل ايثار بزرگ آنان، يكسان و به دور از تفاوت است، امّا مسلّم است كه آن بزرگواران همه در يك سطح و درجه نبوده‌اند و مقام و رتبه آنان بنا به علل و عواملى، متمايز مى‌باشد. پس از حضرت سيّدالشَهداء عليه السلام، حضرت ابوالفضل العبّاس عليه السلام در ميان شهيدان كربلا داراى مقامى هستند كه حضرت امام سجّاد عليه السلام در شأن ايشان مى‌فرمايند:

«براى عبّاس عليه السلام نزد خداوند تبارك و تعالى مقامى است كه روز قيامت، تمام شهيدان به او رشك مى‌برند.»[١]

با عنايت به اين امر و با توجّه به ارزش‌هاى گرانقدر موجود در شخصيّت حضرت عبّاس عليه السلام و ديگر شهداى كربلا، مى‌توان علل و ريشه‌هاى سعادت بسيار بزرگ اصحاب حضرت امام حسين عليه السلام را چنين برشمرد:

١. بصيرت‌

به معنى دارا بودن درك صحيح از اوضاع و شرايط و قدرت تحليل، مهم‌ترين عامل يارى حضرت سيّدالشَهداء عليه السلام در ميان اصحاب آن حضرت بود. بدين معنى كه شهيدان كربلا اگر چه از نظر سطح ايمان و شناخت نسبت به حضرت اباعبدالله عليه السلام يكسان نبودند، امّا وجه مشترك تمام آنها دارا بودن بصيرت بود؛ چرا كه به رغم تبليغات دستگاه خلافت اموى و توجيه شرعى و عقلى پذيرش حكومت غاصبانه آنها توسط برخى شخصيّت‌هاى به ظاهر متديّن و متشرّع و اهل حديث و فقه، مانند عبدالله‌بن عمربن خطّاب، اين افراد بصير توانستند به درستى مسير حق را شناخته و در آن گام نهند.

در شب عاشورا وقتى امام حسين عليه السلام خطاب به ياران خود فرمودند: «من بيعت خود را از شما برداشتم. از تاريكى شب استفاده كرده، خود را نجات دهيد.»

پيش از همه حضرت عبّاس عليه السلام، سپس برادران و برادرزادگان و فرزند امام عليه السلام و پس از اينان، اصحاب با سخنان خويش عمق بصيرت خود