وجود قوم آماردها يا مردها در كنار درياى قزوين (كاسپين) كه هرگز زير بار حكومت‌هاى جائر آن زمان- حتّى حكومت اسكندر- نرفتند و حكومت‌پذير نشدند و گويا طالقانى‌ها نيز از همين قوم باشند كه البتّه نياز به پژوهش و تحقيق و اثبات علمى و تاريخى دارد. (نقشه شماره ٢). قوت و قدرت بدنى مردان طالقانى كه به قول احاديث، جوان‌مردانى چون صخره‌اند و شايد همين جوانمردان صفاتى را از همان «فتيان» در ماجراى اصحاب كهف در قرآن مجيد به ارث برده باشند.

اوّلين حكومت شيعى ايران كه آل بويه و ديلمان است، در نزديكى طالقان تأسيس شد و اوّلين وزير آنها صاحب بن عبّاد، طالقانى مى‌باشد و مقرّ حكومتى آنها در اصفهان بوده است. ناگفته نماند، بنابر نقل كتاب «وفيات الاعيان» از ابن خلّكان اوّلين كسى كه اصفهان را متشيّع كرد، صاحب بن عباد طالقانى بوده است.

ورود حسن صباح به منطقه طالقان و مستقر شدن در قلاعى كه از پيش و در زمان‌هاى باستان در طالقان وجود داشته، مثل قلعه الموت- كه نام اصلى آن آموخت يا تعليم است، اين در حالى است كه اصلًا اين منطقه به نام طالقان معروف بوده است چون از قرن‌ها قبل از امامان (ع) چنين نقل شده و اصل براى ما روايت است- كلمه الموت حروف ابجد است كه از جمع آن حروف كه هر حرف آن مبيّن يك عدد و مجموع آن، اعداد مبيّن تاريخ شب ورود حسن صباح به قلعه بوده است. اينكه حسن صباح چگونه آنجا را انتخاب نمود، داستان جالبى دارد. نقل مى‌كنند، وقتى حسن صباح با يارانش به نزديك قلعه رسيد براى استراحت توقف كردند. حسن صباح در حالى كه استراحت مى‌كرد، پيرمردى با يك پشته علف زياد به آنها نزديك مى‌شود. پيرمرد كنار حسن صباح ايستاد، حسن صباح پرسيد: پيرمرد اينجا كجاست و نام آن چيست؟ پيرمرد گفت: اينجا طالقان است و من هم طالقانى هستم. حسن صباح گفت: شنيده‌ام مردم طالقان مردمانى آگاه به شريعت هستند، مى‌خواهم سؤالى از تو بكنم. سپس حسن صباح چند سؤال شرعى از پيرمرد پرسيد و پيرمرد با دقّت تمام مفصّلًا شروع به جواب دادن كرد، در حالى كه پيرمرد طالقانى زير پشته بزرگى از علف بود. وقتى پرسش و پاسخ تمام شد، حسن صباح از جاى خود برخاست و به يارانش گفت: همين قلعه را براى استقرار انتخاب مى‌كنيم. يارانش گفتند: چرا اين قلعه؟ حسن صباح گفت: چون كه چنين مردانى دارد. اين پيرمرد زير اين بار بزرگ علف با من مباحثه علمى مى‌كند، پس ما همين قلعه را براى قيام خود انتخاب مى‌كنيم.

طالقان جايگاه فرهنگ شيعى‌

از نوادگان امام سجاد (ع) به نام اطروش كبير، مروّج مذهب زيدى را مى‌توان در تمامى نقاط شمال كشور نام برد و چون ارتباط نزديكى بين طالقان و سلسله جبال شمال وجود دارد، مى‌تواند قرينه خوبى باشد. به هر حال گرايش مردم طالقان به تشيع را در حال حاضر هم مى‌توان احساس كرد. وقتى از گردنه طالقان وارد مى‌شويد، همه فرهنگ به طور عجيبى تغيير مى‌كند، همه چيز رنگ و بوى شديد شيعى و امام زمانى مى‌گيرد، به طورى كه در تواريخ موجود است رژيم رضاخانى در همه جاى كشور تعزيه (عزادارى ائمّه (ع)) را قدغن يا سركوب نموده بود ولى در منطقه طالقان نتوانست تا اينكه هنوز هم اين تبليغ دينى (تعزيه) وجود دارد و حتى در روستايى به نام جوستان تا ٨٠ تعزيه در سال اجرا مى‌شود و در روستايى ديگر به نام مهران حتى عاشوريى دوباره دارند و بعضى هم دوبار ماه رمضان (به منظور يادآورى) دارد. وجود ٢٩ امام‌زاده و مكان متبرّك نشان ديگرى از جايگاه فرهنگ اهل بيت (ع) و تكريم خاندان ايشان است.

شخصيت‌هاى طالقان از نشانه‌هاى فرهنگ شيعى: از جمله، شخصيت هاى شيعى اهل طالقان مى‌توان صاحب بن عباد طالقانى اوّلين وزير شيعى ايرانى الاصل را كه وزير آل بويه و احيا كننده نظم و نثر عربى در قرن پنجم با موضوع ائمه اطهار و شيعه بوده است، نام برد. وى صاحب كتب مفصّلى است كه شبيه آن در جهان نظم و نشر تشيع هنوز تكرار نشده است.

حبّ على بن أبى طالب‌

هو الّذى يهدى إلى الجنّة

همچنين، آيت‌الله مولى نظر على طالقانى- صاحب «كاشف الأسرار» در دو مجلد در باب عقايد اسلامى كه در جلد اوّل آن مفصلًا در رابطه با حضرت حجّت (ع) و علائم ظهور بحث نموده- از اين بزرگان است. وى در كتاب خود آورده است كه از جمله علائم ظهور، طالقان‌