و رستگارى از بليّات است چون كليد في الجمله مناسبتى دارد با امتعه پستى كه به او باز مى‌شود، كليد كاهدان يقينا مثل كليد خزينه نيست پس معنى اين كه اين در را با كليد رحمت و فلاح باز كن، آن است كه در اين صبح قرار بده براى ما نعمتهاى وافره و فيوضات كثيره و رستگارى از بليّات و هواجس نفسانى و وساوس شيطانى.

بطن [١]: مراد از صباح انوار الهيّه است كه وارد بر قلوب سالكين راه حقيقت شود به واسطه فتوحات قلبيّه كه يكى فتح قريب باشد «نصر من اللّه و فتح قريب» [٢] و يكى فتح مبين‌ «انّا فتحنا لك فتحا مبينا» [٣] و ديگرى فتح مطلق‌ «اذا جاء نصر اللّه و الفتح» [٤] و مراد از مصراعين بنا بر اين علم و عمل است و مفتاح رحمت و قوّت بر طاعت است و مفتاح فلاح حول از معصيت است «لا حول و لا قوّة الاّ باللّه» پس كلام كنايه است از طلب‌كردن توفيق علم و عمل به جهت حصول فتح انوار الهيّه بر قلب- رزقه الله لنا و للمؤمنين.

و البسنى اللّهمّ من افضل خلع الهداية و الصّلاح، عطف است على السّابق و در البسنى استعاره تبعيّه است به واسطه تشبيه هدايت به لباس در اشتمال و ستر مساوى‌[١] خلع به كسر خاء و فتح لام جمع خلعت است و ذكر او ترشيح استعاره است و لعل مراد از هدايت خصوص هدايت به امور دينيّه است از معارف و احكام و مراد از صلاح در امور دنيويّه كه منوط است به آنها تعيّش بشر، يا مراد از هدايت، هدايت به مطلق افعال خيريّه دينيّه و دنيويّه است و مراد از صلاح، صلاح اوصاف احوال و حوادث نفس است كما آن كه مى‌شود كه مراد از مفتاح رحمت در فقرات سابقه طلب امور خيريه دنيويّه باشد و مراد از مفتاح فلاح طلب رستگارى از بليّات اخرويّه باشد.

يعنى: و بپوشان بار خدايا! مرا از بهترين خلعتهاى هدايت تا كه بينا باشم به طرق امر

______________________________ [١] منظور از بطن، باطن و معنايى ماوراى معنى ظاهرى است. مرحوم مؤلّف در مواردى به بطن البطن يعنى ماوراى باطن نيز پرداخته است.

[٢] صف- ١٣: نصرت و يارى از طرف خدا است و پيروزى نزديك است.

[٣] فتح- ١: ما براى تو پيروزى آشكارى فراهم ساختيم.

[٤] نصر- ١: هنگامى كه يارى خدا و پيروزى فرا رسد.

[١] - پوشاندن معايب و بديها.