مرحله نيز اسلام راه بازگشتى براى ازدواج با همسر پيشين گذاشته كه تا حدّى با روحيّه مرد ناسازگار است و آن اين‌كه پس از طلاق سوم، زن با يك مرد ديگرى به صورت طبيعى، عقد ازدواج دايم ببندد- كه در اصطلاح فقهى، از آن به «محلّل» تعبير مى‌شود- و آن را به طلاق منجر شود. در اين صورت، شوهر اولى مى‌تواند دوباره به همسر قبلى خود رجوع كند.

بسيارى از غربيان و غرب‌زدگان محلّل را نوعى مجازات غيرعادلانه در حق مرد مى‌دانند. نمونه بارز آن ساختن فيلمى به همين نام (محلّل) در رژيم طاغوت است كه در آن، اين حكم الهى به تمسخر گرفته شده بود.

اما با توجه به مطالب گذشته، روشن مى‌شود كه محلّل نه تنها به نفع «زن» است، بلكه جلوى هوس‌بازى مرد را نيز مى‌گيرد. چرا كه مرد هوس‌باز با مشاهده قانون «محلّل» يا جدّا خواهان تداوم ازدواج خويش مى‌گردد، و در آن صورت، به طلاق روى نمى‌آورد و يا اگر خواهان ازدواج واقعى نيست، در اين صورت نيز عقل و منطق حكم مى‌كند كه زن دوباره به بدبختى نيفتند.

امام رضا عليه السّلام درباره ضرورت وجود محلّل مى‌فرمايند:

براى اين‌كه مرد اوّلى سه بار در كارى وارد شده كه مورد كراهت و تنفر الهى است. خداوند به اين سبب، اين مجازات را مقرّر فرموده كه مردم طلاق را سبك نشمارند و زنان را آزار ندهند[١].

شهيد مطهرى نيز درباره دليل تشريع محلّل مى‌نويسند:

قانون محلّل در جلوگيرى از طلاق، تأثير به‌سزايى داشته و همواره به شكل يك تهديد دردناك جلوى چشم مردان بوده است. مردانى كه يك در صد احتمال مى‌داده‌اند كه به سراغ زن اول خود خواهند رفت، از مبادرت به طلاق سوم خوددارى كرده اند و به همين جهت است كه بسيارى كم اتفاق افتاده است كه چنين نيازى پيدا شود و كار به «محلّل» بكشد. كدام مجازات‌

[١] - امدادهاى غيبى در زندگى بشر، ص ٨- ١٩٧.