از مطالب گذشته، روشن شد كه آيين مقدس اسلام اصالت را به محبت و تعقل و مدارا داده و اصلا صاحب شريعت اسلام خداوندى است كه رحمتش عالم‌گير است: و رحمتى وسعت كلّ شى‌ء[٢].

حضرت على عليه السّلام در توصيف خداوند مى‌فرمايد: يا من سبقت رحمته غضبه‌[٣].

پيامبر اين آيين نيز كسى است كه حامل صلح و رحمت براى تمامى جهانيان است‌ «و ما ارسلناك الا رحمة للعالمين»[٤].

مرحوم استاد دراين‌باره مى‌نويسند:

اين واقعيتى است كه در نظام هستى، اصالت از آن رحمت و سعادت و رستگارى است و كفرها و فسق‌ها و شرور عارضى و غيراصيل مى‌باشد و همواره آن‌چه عارضى است، به سبب جاذبه رحمت، تا حدى ممكن است برطرف گردد[٥].

خطمشى مزبور- يعنى: نگاه اصيل به تعقّل و مدارا و نگاه عارضى به خشونت- در تمامى عرصه‌ها، اعم از عرصه‌هاى اجتماعى و فرهنگى، جارى و سارى است. استاد براى عرصه فرهنگ و دين، به سخن توهين‌آميز شخصى- ظاهرا يهودى- اشاره مى‌كنند كه حضرت على عليه السّلام را- كه فرموده بودند: سلونى‌

[١] - ر. ك: جهاد، ص ٣٢ و ٣٣.

[٢] - سوره اعراف، آيه ١٥٦.

[٣] - فرازى از« دعاى كميل».

[٤] - سوره نساء، آيه ١٠٧.

[٥] - مجموعه آثار، ج ١، ص ٢٥٥.