تفاوت و اختلاف تعليمات انبياء با يكديگر از انواع اختلاف برنامه‌هايى است كه در يك كشور هرچند بار به مورد اجرا گذاشته مى‌شود و همه آنها از يك قانون اساسى الهام مى‌گيرد. همه آنان [پيامبران‌] مردم را به يك شاهراه به سوى يك هدف دعوت مى‌كردند[١].

٣. قرآن و وحدت دين‌

با رجوع به قرآن كريم درمى‌يابيم كه خداوند نه تنها دين حضرت محمد صلّى اللّه عليه و اله و سلّم را «اسلام» مى‌نامد؛ كه دين پيامبران پيشين را نيز به همين نام توصيف مى‌كند، مثلا در آيه‌اى آيين حضرت ابراهيم را اسلام مى‌شمرد:

ما كان ابراهيم يهوديا و لا نصرانيا و لكن كان حنيفا مسلما[٢].

و در آيه ديگر، پيامبر اسلام با اشاره به اسلام كه تنها صراط مستقيم است، از راه‌هاى ديگر منع مى‌كند:

انّ هذا صراطى مستقيما فاتّبعوه و لا تتّبعوا السّبل‌[٣].

استاد شهيد با تذكر اين نكته كه دين در اصطلاح مورخان و مردم به صورت جمع و متعدد به كار مى‌رود، موضع قرآن را چنين تقرير مى‌كند:

از نظر قرآن دين خدا از آدم تا خاتم يكى است، همه پيامبران اعم از پيامبران صاحب شريعت و پيامبران غيرصاحب شريعت به يك مكتب دعوت مى‌كرده‌اند. اصول مكتب انبياء كه دين ناميده مى‌شود، يكى بوده است‌[٤].

استاد در جاى ديگر، آيه‌ «فاقم وجهك للدّين حنيفا فطرة اللّه الّتى فطر النّاس عليها»[٥] را دليل وحدت دين مى‌شمارد[٦].

٤. تكامل دين و اختلاف شرايع‌

از مطالب گذشته روشن شد كه «دين» اصول اعتقادى ثابت مطابق نيازهاى‌

[١] - مجموعه آثار، ج ٣، ص ١٥٨.

[٢] - سوره آل عمران، آيه ٦٧.

[٣] - سوره انعام، آيه ١٥٣.

[٤] - مجموعه آثار، ج ٢، ص ١٨١.

[٥] - سوره روم، آيه ٣٠.

[٦] - ر. ك: مجموعه آثار، ج ٣، ص ١٨١.