اسلامى عصر رسالت در فرق نهادن بين مسلمانان و اقليّت‌هاى دينى است؛ به اين صورت كه در حكومت عصر رسالت، پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله و سلّم بودجه حكومت خود را با وضع قوانين اقتصادى از قبيل خمس و زكات از مسلمانان دريافت مى‌داشتند و همچنين خدمت سربازى و حضور در جنگ‌ها و دفاع از كشور اختصاص به مسلمانان داشت به اين معنا كه اقليّت‌هاى دينى نه تنها از پرداخت زكات و خمس معاف بودند، بلكه از همه مهم‌تر، آنان از مشاركت در جنگ‌ها و دفاع از كشور نيز معاف بودند. با اين وجود، آنان از منافع حكومت بهره‌مند بودند. اما اسلام در مقابل اين دو امتياز، كه به اقليّت‌ها اعطا كرده بود، قانونى به نام «جزيه»[١] وضع نمود كه به موجب آن اقليّت‌ها در مقابل امتيازات مذكور، بخشى از درآمد سالانه خود را به عنوان «ماليات» به حكومت اسلامى پرداخت نمايند.

با توجه به اين مطالب، مى‌توان ادعا كرد كه نه تنها پرداخت ماليات «جزيه» هيچ‌گونه اجحاف و ظلمى نيست، بلكه به معافيت اقليّت‌ها از خمس و زكات و از همه مهم‌تر، مشاركت در جنگ‌ها، پرداخت ماليات سالانه به عنوان «جزيه» در مقايسه و سنجش با منافعى كه از حكومت عايد آنان مى‌شد، جدّا قابل مقايسه نبود و اگر قرار باشد به سنجش امتياز اين دو بپردازيم، در حقيقت، اين اسلام است كه در مقابل دريافت اندك بودجه‌اى، امتيازات بيش‌ترى به اقليّت‌ها اعطا كرده است و به تعبير علّامه شهيد، «جزى» پاداش اهل كتاب به حكومت اسلامى بود كه در سايه آن، با آرامش خاطر از همه جهات- هم چون مصون ماندن اموالشان از خطر تعرّض و عدم مشاركت در جنگ‌ها- زندگى‌

[١] - استاد در شرح لغت« جزيه» مى‌گويند:« بعضى مى‌گويند: برگرفته از« گزيت» است كه لغت فارسى و در ايران در عصر ساسانى و انوشيروان، به مالياتى گفته مى‌شد كه مردم مى‌بايست سالانه به حساب دولت بريزند؛ در لغت عرب به مالياتى اطلاق شد كه سلالانه اقليّت‌ها به حكومت بپردازند، بعضى ديگر نيز معتقدند:« جزيه» لغت عربى و از« جزا» مشتق شده است»( جهاد، ص ١٠).