ما نشسته بودیم که گروهی از قم وارد شده و سراغ حضرت امام حسن عسکری(علیه السلام)را گرفتند و از فوت آن حضرت آگاه گردیدند پس سؤال کردند: اکنون باید به چه کسی تسلیت بگوییم؟ مردم به جعفر بن علی اشاره کردند. آنان به نزد جعفر بن علی رفته به او تسلیت گفته امامتش را تبریک گفته و این چنین گفتند: به همراه ما نامه ها و مقداری پول هست، حال تو باید بگویی این نامه ها از چه کسانی و پول چه مبلغی است؟ جعفر از جا برخاسته، خاک از لباس خود می تکاند و می گفت: «از ما می خواهید که غیب را بدانیم؟!» راوی گوید: در این هنگام خادمی خارج شد و گفت: با شما فلان و فلان نامه است و همیانی است که در آن هزار دینار است که نقش ده دینار آن محو شده است. آنان نامه ها و اموال را به آن خادم داده و گفتند: آن کس که تو را فرستاده است تا این نامه ها و پول ها را بگیری او امام است.

جعفر بن علی پس از این ماجرا بر معتمد خلیفه عباسی داخل شده این مسأله را برای او باز گو نمود. معتمد نیز مأموران خود را فرستاد و کنیز حضرت امام عسکری(علیه السلام)صقیل را که مادر امام زمان(علیه السلام)بود دستگیر کرده و کودک را از او طلب نمودند. وی داشتن چنین فرزندی را انکار کرده و برای سرپوش گذاشتن بر حال آن کودک ادعا کرد که آبستن است، آنان وی را برای گرفتن اعتراف به قاضی ابن ابی الشوارب واگذار کردند. اما ناگهان مسأله مرگ عبیدالله بن خاقان پیش آمده و دفعتاً شخصی به نام صاحب الزنج در بصره سر به شورش برداشت و حکومت به واسطه این امور، از مسأله این کنیز غافل شد و او بحمدالله از چنگال آنان نجات یافت...[١].

اهداف حضرت امام زمان(علیه السلام)از اقامه نماز بر جنازه پدر

[١] کمال الدین/ ٤٧٥ - ٤٧٦.

نماز گزاردن حضرت امام زمان(علیه السلام)بر جنازه پدر بزرگوارش، دو امر مهم را محقق کرد که انجام آن ها بسیار ضروری می نمود، زیرا پس از شهادت امام یازدهم، همه چشم ها برای شناسایی هویت امام دوازدهم دور زده و منتظربود; چرا که می دانیم ولادت حضرت امام مهدی(علیه السلام)در کمال خفا و پنهان کاری صورت گرفته بود تا حکومت عباسی که مترصّد کشتن چنین فرزندی بود که می دانست مصلح منتظَر جامعه است، در رسیدن به هدف شوم خود ناکام شود. به همین دلیل، این شرایط خاص ایجاب می کرد که همه مردم در این انتظار باشند که چه کسی بر امام یازدهم نماز می گذارد تا این امر را قرینه ای برای کشف هویت جانشین امام یازدهم قرار دهند. این شرایط، در عین حال، فرصت بسیار مناسبی برای آگاه کردن کسانی بود که آن روز در خانه امام عسکری(علیه السلام)حضور داشته و بیشتر آن ها از اصحاب خاص آن حضرت و وکیلان او بودند; آگاهی نسبت به این امر که حضرت امام زمان(علیه السلام)زنده است و او است که وصی واقعی پدرش بوده، دست توانای خداوند او را از فعالیت های جنایتکارانه حکومت عباسی در امان داشته است. خصوصاً با علم به این مطلب که خلیفه وقت معتمد عباسی بلافاصله پس از رسیدن خبر وفات حضرت امام حسن عسکری(علیه السلام)مأموران خود را گسیل داشت تا تمام خانه امام حسن عسکری(علیه السلام)را اتاق به اتاق تفتیش نمایند تا ببینند آیا آن حضرت پسری دارد یا نه، آنان با خود مأموران زن را نیز بردند تا کنیزان آن حضرت را نیز از نظر حاملگی مورد آزمایش قرار دهند و همه این امور قبل از تجهیز جنازه مطهر آن حضرت و کفن کردن آن بوده است[٢].

به این دلیل، نماز گذاردن آن حضرت بر پدر بزرگوارش به این معنی بود که افرادی که در آن روز در خانه آن حضرت حضور داشتند - و تعداد آن ها مطابق با روایت هاشمی که پیشتر گذشت حدود ٤٠ تن بوده است - بدانند حضرت مهدی(علیه السلام)از هجوم سریع دولت عباسی جان به سلامت برده است. حمله سریعی که خانواده مصیبت زده و داغدارِ فقدان حضرت امام حسن عسکری(علیه السلام)را غافلگیر کرد، این هجوم به حدی غافلگیرانه بود که بعضی از شیعه تصور کرده بودند خانواده امام حسن عسکری(علیه السلام)احتمال چنین حمله ای را نداده و برای آن آماده نبوده اند.

اهمیت این امر آنجا بیشتر آشکار می شود که نماز گزاردن آن حضرت بر امام حسن عسکری(علیه السلام)بیانگر این مسأله نیز بوده است که این پسر، فرزند امام حسن عسکری(علیه السلام)است و به همین جهت برای نماز گزاردن بر آن حضرت از دیگران سزاوارتر است. چنان که روایت ابوالادیان تصریح دارد که آن حضرت به عموی خود جعفر خطاب کرده و فرمودند: ای عمو من برای نماز گذاردن بر پدر خود سزاوارترم.

دومین دستآورد این اقدام حضرت مهدی(علیه السلام)بازداشتن عمویش جعفر - ملقب به جعفر کذاب - از بهره برداری از این موقعیت به نفع خود بود. چرا که نماز خواندن جعفر بر امام حسن عسکری می توانست در اذهان مردم به عنوان برگ برنده ای بوده، ادعاهای گمراه کننده اش را مبنی بر جانشینی برادرش حضرت مام حسن عسکری(علیه السلام)تأیید نماید. اهمیت این اقدام و ضرورت آن، آنجا آشکار می گردد که تلاش های مذبوحانه جعفر که با تشویق حکومت عباسی و با هدف قانع کردن مردم به این که او جانشین و قائم مقام برادرش حضرت امام حسن عسکری(علیه السلام)است انجام می شد، ملاحظه گردد[٣]. پافشاری او در این راه به اندازه ای رسید که طبق مضمون حدیث گذشته حاضر شد تا از برادرزاده خود حضرت مهدی(علیه السلام)نزد خلیفه عباسی سعایت و بدگویی نموده، با یاری طلبیدن از دربار عباسی و برای نیل به هدف خود، فوراً حضور آن حضرت را برای اقامه نماز بر پدرش به خلیفه وقت، معتمد عباسی گزارش کرد تا حضرت مهدی(علیه السلام)را دستگیر کنند.

[٢] شرح و تفصیل این مطلب در کمال الدین/ ٤٣ ، ٤٧٣ آمده است.

[٣] شیخ مفید، ارشاد ٢ / ٣٣٦٦ - ٣٣٧، و به نقل از آن بحار الانوار ٥٠ / ٢٣٤ - ٢٣١، مناقب آل ابی طالب ٤ / ٤٢٢، احتجاج ٢ / ٢٧٩.