علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٦٧ - نقدی روایی _ کلامی بر دیدگاه اتان کلبرگ در موضوع «تقیه »

عصر شیخ صدوق باز می‌گرداند. مهم‌ترین اقوالی که او در این بخش بدان‌ها استناد می‌جوید، عبارت‌اند از:

شیخ صدوق (م٣٨١ق):

تحت شرایط ظلم، تقیه فریضه‌ای دینی و ترک آن در حکم ترک نماز است؛ در عین حال اگر عمل تقیه منجر به مخاطره افتادن زندگی بشری گردد، ‌باید ترک شود.[١]

این نظریه بعدها از سوی شیخ مفید بدین گونه شرح و بسط می‌یابد:

تقیه تنها زمانی باید مراعات گردد که با علم قطعی یا ظن قوی دانسته شود که ترک آن به مذهب راستین و یا معتقدان آن در این عالم ضرر وارد سازد.[٢]

شیخ مفید (م٤١٣ق):

زمانی که بیم زندگی فرد وجود داشته باشد، تقیه امری جابز در مذهب دانسته شده، همچنین در صورتی که خطری متوجه اموال و دارایی‌های فرد باشد و یا تقیه سطح امنیت جامعه را افزایش دهد، می‌توان به عنوان امری جایز بدان نگریست. به نظر من انجام آن گاهی واجب و تکلیفی شرعی است و گاهی جایز. همچنین گاه انجام آن و گاه ترک آن افضل است. به هر حال، حتی زمانی که ترک آن افضل است، عامل به آن معذور و معفو است.[٣]

کلبرگ معتقد است دیدگاه شیخ مفید به صورت مختصر و فشرده در این روایت از امام باقر _ علیه السلام _ آمده است:

التقیة فی کل ضرورة و صاحبها أعلم بها حین تنزل به.[٤]

شهید اول (م٧٨٦ق):

کنار گذاشتن تقیه گناه است، اما زمانی که فرد مؤمن در موقعیت اظهار کلمه کفر و یا برائت جستن از اهل بیت قرار گیرد، انجام آن مباح و یا حتی ترک آن و تحمل رنج و عذاب ناشی از آن مستحب می‌گردد.[٥]

[١]. الهدایة، ص٥١-٥٢.

[٢]. تصحیح الاعتقادات الامامیة، ص١٣٧.

[٣]. اوائل المقالات، ص١١٨.

[٤]. الکافی، ج٢، ص٢١٩.

[٥]. القواعد و الفوائد، ج٢، ص١٥٨.