١ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص

علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٣٧ - اعتبارسنجی الصحیفة السجادیة

کرده است.[١]

شیخ بهایی بر این باور بود که گویندۀ حدّثنا ابن سکون است.[٢] و دیگری، عمید الرؤساء (م٦١٠ق)[٣] هبة الله بن حامد، لغوی[٤] مشهور است. او را فاضل، جلیل، دارای کتاب،[٥] محقق، بارع، ضابط،[٦] ادیب و از بزرگان اصحاب دانسته‌اند.[٧] میر داماد[٨] و علی‌خان مدنی شیرازی،[٩] گویندۀ حدّثنا را عمید الرؤساء دانسته‌اند. با توجّه به هم طبقه بودن ابن ‌سکون و عمید الرؤساء، هر دو نفر را می‌توان به عنوان گویندۀ حدّثنا، به شمار آورد؛ ‌چنان که از برخی اجازه‌نامه‌ها برمی‌آید.[١٠] به هر حال، گویندۀ حدّثنا، هر یک از ایشان باشد، به اعتبارِ سند زیان نمی‌رساند؛ زیرا هر دو بزرگوار مدح شده‌اند.

(٢) بهاء الشرف: سیّد أجلّ نجم الدین أبو الحسن محمّد بن الحسن بن أحمد بن علی بن محمّد بن عمر بن یحیی العلوی الحسینی.

نخستین اسم ظاهری که در سند صحیفه بررسی می‌شود، بهاء الشرف از شخصیّت‌های قرن ششم است. وی از نوادگان امام سجّاد _ علیه السلام _ بود. جدّ اعلای وی «حسین، ذو الدمعة»، تربیت شدۀ امام صادق _ علیه السلام _ بود[١١] و نزد ایشان جایگاه خاصی داشت. افزون بر ابن سکون و عمید الرؤساء، یازده تن از عالمان صحیفه را از بهاء الشرف نقل کرده‌اند که شاید در اعتماد افزایی به بهاءالشرف مؤثر باشد.[١٢]


[١]. أمل الآمل، ج٢، ص٢٠٣، ش٦١٥.

[٢]. ریاض السالکین فی شرح صحیفة سیّد السّاجدین، ج١، ص٥٣.

[٣]. الذریعه، ج١، ص٢٦٢.

[٤]. همان، ج ١٨، ص٨٥؛ معجم المؤلّفین، ج١٣، ص١٣٦.

[٥]. أمل الآمل، ص٣٤٢، ش١٠٥٣.

[٦]. در اجازه شهید ثانی به پدرِ شیخ بهایی: الشیخ الإمام المحقق الضابط البارع (بحار الانوار، ج١٠٨، ص١٥٨).

[٧]. أمل الآمل، ص٣٤٢، ش١٠٥٣.

[٨]. شرح الصحیفه، ص٤٥.

[٩]. ریاض السالکین فی شرح صحیفة سیّد السّاجدین، ج١، ص٥٣.

[١٠]. بحار الانوار، ج١١٠، ص١٦٢ و ص٢١٢، صورة اجازة کبیرة؛ نیز ر. ک: ریاض العلماء، ج٥، ص٣٠٩.

[١١]. عمدة الطالب، ص٢٦١.

[١٢]. کامل‌ترین فهرست راویان چنین است: ١. محمّد بن جعفر مشهدی، مؤلف المزار الکبیر (تولد: حدود ٥١٠)،
٢. جعفر بن علی بن جعفر مشهدی، ٣. هبة الله بن نما، ٤. جعفر بن ابی ‌الفضل محمّد بن محمّد بن شعرة،
٥. ابو القاسم بن الزکی العلوی، ٦. ضیاء الدین ابو الفتح محمّد بن محمّد الحائری (ابن الجعفریّة)، ٧. سالم بن قبادویه (قبارویه)، ٨. عربی بن مسافر العبادی الحلّی، ٩. ابو طالب، حمزة بن محمّد بن احمد بن شهریار الخازن، ١٠. محمّد بن ادریس الحلّی، ١١. نظام الشرف ابو الحسن بن العریض (الصحیفه السجادیة الجامعة، ص٦١٣ _ ٦١٥؛ خاتمة المستدرک، ج٣، ص٥١). محدث نوری نام محمّد بن جعفر مشهدی را نیاورده است؛ در حالی‌که ایشان هم مستقیماً از بهاء الشرف روایت شنیده است (ر.ک: بحار الانوار، ج١٠٩، ص٤٧).