علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٦ - بررسی محتوایی حدیث استعداد فقر و نقد برخی از دیدگاهها
داشته و هر یک حدیث را با بیان چگونگی و چیستی فقر شرح میکند:
١. فقر ݢݢݢݢدر دنیا و صبر ݢݢݢݢݢبر ݢݢݢݢݢآن
برخی فقر روایت را فقر در دنیا گرفتهاند و معنای حدیث را ترغیب به ترک دنیا و تزهد در آن و صبر بر نداری و قناعت دانستهاند.[١] بنا بر این تفسیر، جلباب و تجفاف مشبه به و صبر بدان تشبیه شده است، و وجه شبه ستر و پوشش است؛ یعنی صبر فقر را میپوشاند؛ همان طور که جلباب و تجفاف بدن را. ابن قتیبه بر این تفسیر خود شاهدی از روایت امام _ علیه السلام _ در باره افرادی که خود را شیعیان ایشان نامیدند، میآورد و ویژگیهای شیعه را این گونه بیان فرمودند:
خُمص البطون من الطوی، يُبس الشفاه من الظمأ، عُمش العيون من البكاء.[٢]
ابن میثم نیز میگوید:
قوله: من أحبّنا فليستعدّ للفقر جلباباً: أي يهییء له ذلك. و الجلباب مستعار لتوطين النفس علی الفقر و الصبر عليه، و وجه الاستعارة كونهما ساترين للمستعدّ بهما من عوارض الفقر و ظهوره في سوء الخلق و ضيق الصدر و التحيّر الّذي ربّما يؤدّي إلی الكفر كما يستر بالملحفة، و لمّا كانت محبّتهم _ عليهم السّلام _ بصدق يستلزم متابعتهم و الاقتداء بهم و الاستشعار بشعارهم و من شعائرهم الفقر و رفض الدنيا و الصبر علی ذلك وجب أن يكون كلّ محبّ لهم مستشعراً للفقر و مستعدّا له جلباباً من توطين النفس عليه و الصبر. و قد ذكر ابن قتيبة هذا المعنی بعبارة اخری.[٣]
سخن کیذری نیز بیشتر به صبر بر نداری و زهدگرایی اشاره دارد:
يعني فليعد وقاه مما يورد عليه الفقر و التقلل و رفض الدنيا من الحمل علی الجزع و قلة الصبر علی شظف العيش و خشونة حال.[٤]
٢. فقر ݢݢݢݢݢݢدر ݢݢݢݢݢآخرت
این قول کسانی مثل ابوعبید است.[٥] دلیل ایشان در رد قول بالا این است که: ما در میان محبان اهل بیت _ علیهم السّلام _ کسانی را مییابیم که لزوماً فقیر نیستند و در فقر و
[١]. الامالی؛ شرح نهج البلاغة(ابن میثم)، ج٥، ص٢٩٨.
[٢]. همان؛ ر.ک: نهج البلاغه، خ١٢١، ص١٧٨ با اختلاف کمی در متن.
[٣]. شرح نهج البلاغة(ابنمیثم)، همان.
[٤]. حدائق الحقائق فی شرح نهج البلاغة، ج٢، ص٦٣٤
[٥]. غریب الحدیث، ابو عبید القاسم بن سلام، ص٤٦٦.