الف. در این بخش بزرگ‌ترین اشتباه کلبرگ، مشتق دانستن واژه «تقیه» از «اتّقی»
به معنای «ترس از خدا» و ثانوی دانستن معنای اصطلاحی تقیه از این ریشه است؛
در حالی که ریشه «وقی» _ که تقیه از آن اخذ شده و واو آن به تاء تبدیل شده[١] _ به
معنای «صیانت» و «نگهداری» است.[٢] این معنا در تمام کلماتی از این سه حرف
ساخته شده، قابل مشاهده است. در قرآن نیز واژه‌های مأخوذ از این ریشه به معنای
حفظ و نگهداری آمده است؛ مانند: «فَوَقاهُ اللهُ سَیئاتِ ما مَکَرُوا...»؛[٣] «... وَ مَنْ یوقَ
شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ».[٤] بنا بر این، محوری دانستن عنصر ترس در واژه تقیه کاملاً اشتباه است. برخی به این اشتباه اشاره کرده و ترس را ملازم معنایی صیانت ذکر کرده‌اند و نه معنای مطابقی آن.[٥] از این توضیح روشن می‌شود که تقیه لزوماً به معنای ترس نیست.

ب. تعریف اصطلاحی تقیه، از معنای ثانوی این ریشه گرفته نشده است، بلکه این واژه به مانند دیگر کاربردها از ریشه «وقی»، دربردارنده مفهوم صیانت و نگهداری است.[٦]

کلبرگ در اشتباهی دیگر، معتقد است علمای شیعی به دلیل عدم توجه به معنای اصلی «أتقاکم»، در آیه ١٣ حجرات، به معنای ترس از خدا و معنای ثانوی آن (معنای اصطلاحی تقیه) دچار ابهام شده و این آیه را به اشتباه، در مورد تقیه دانسته‌اند؛ اما با توجه به بحث معنایی که بدان اشاره رفت و همچنین توجه به شأن نزول‌ها[٧] و مأثورات تفسیری آیه[٨] نشان می‌دهد که مقصود آیه تقوای الهی است. لذا اشاره به تقیه در روایات[٩] از باب بطون و پرده برداشتن از لایه‌های عمیق معنایی است، نه مفهومی ظاهری تا ابهام معنایی

[١]. کتاب العین، ج٥، ص٢٣٩.

[٢]. لسان العرب، ج١٥، ص٤٠١.

[٣]. سوره غافر، آیه ٤٥.

[٤]. سوره حشر، آیه ٩؛ سوره تغابن، آیه ١٦.

[٥]. ده‌ گفتار، ص١٦.

[٦]. المفردات فی غریب القرآن، ص٨٨١.

[٧]. اسباب نزول القرآن، ص٢٩٥ - ٢٩٦؛ الجامع لأحکام القرآن، ج١٦، ص٣٤٠ - ٣٤١.

[٨]. تفسیر القرآن العظیم، ج٧، ص٣٦١ - ٣٦٣؛ تفسیر نور الثقلین، ج٥، ص٩٦ - ١٠٠.

[٩]. امالی الطوسی، ص٦٦١.