علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٣٩ - اعتبارسنجی الصحیفة السجادیة
غدیر خم، کتاب من روی عن زید بن علی بن الحسین، کتاب فضائل زید، کتاب الشافی فی علوم الزیدیة، کتاب اخبار أبی حنیفة و کتاب القلم.[١]
او را با عباراتی نظیر «حسن الحفظ»،[٢] «کثیر الروایة»[٣] و «سافر فی طلب الحدیث عمره»[٤] ستودهاند. عبارات تضعیف وی نیز کم نیست[٥] تا آنجا که به «وضع حدیث» هم متهم شد.[٦] البته عبارات ظاهراً متضاد رجالیان را میتوان جمعبندی کرد. ابی المفضل همچنان که نجاشی نوشته است، در ابتدا «ثابت» بود و سپس گرفتار «خلط» شد:
کان فی أول أمره ثبتاً ثم خلط.[٧]
«خلط» به معنای «در هم ریختگی» است و عنوان فراگیری است که بر «در هم آمیختن اعتقاد صحیح و فاسد»، «درهم ریختن روایات منکر و معروف»، «درهم آمیختن اسناد
با یکدیگر» و «درهم بودن مطالب صحیح با غیر صحیح» دلالت میکند.[٨] ظاهراً در اینجا مراد خلط مذهبی ابی المفضل است؛ زیرا آثاری مانند: الشافی فی علوم الزیدیه، کتاب فضائل زید، کتاب من روی عن زید بن علی بن الحسین و کتاب أخبار أبی حنیفه را نگاشته است.
نکته دیگر در باره ابو المفضل، عبارتی است که نجاشی در باره وی نوشته است:
رأیت هذا الشیخ و سمـعت منه کثیراً، ثم توقفت عن الروایة عنه إلّا بواسطة بینی و بینه.[٩]
از عبارت نجاشی برمیآید که او احادیث زیادی از ابی المفضل شنیده است،
ولی بدون واسطه از او حدیث نقل نمیکند. شاید دلیل این امر، احتیاط شدید نجاشی
در رعایت فرایند تحدیث و اصول طبقات بوده باشد؛ زیرا وی در چهارده یا پانزده سالگی
با ابی المفضل ملاقات کرده است و ملاقات در این سنین برای «سماع» مفید
[١] رجال النجاشی، ص٣٩٦، ش١٠٥٩.
[٢]. فهرست الطوسی، ص٤٠١، ش٦١١.
[٣]. همانجا.
[٤]. رجال النجاشی، ص٣٩٦، ش١٠٥٩.
[٥]. همانجا؛ رجال الطوسی، ص٤٤٧، ش ٦٣٦٠.
[٦]. رجال ابن الغضائری، ص٩٨.
[٧]. رجال النجاشی، ص٣٩٦، ش١٠٥٩.
[٨]. معجم مصطلحات الرجال و الدرایة، ص ١٥١.
[٩]. رجال النجاشی، ص٣٩٦، ش ١٠٥٩.