بیشتر مقاتلی که در باره امام حسین _ علیه السلام _ نوشته شده‌اند، امروزه در دسترس نیستند؛ آثاری مانند مقتل ابی‌عبدالله از اصبغ بن نباته، مقتل الحسین _ علیه السلام _ از جابر بن یزید جعفی، مقتل الحسین _ علیه السلام _ از محمد بن حسن طوسی، مقتل ابی عبدالله _ علیه السلام _ از نصر بن‌ مزاحم.

از بارزترین آثار در این زمینه مقتل ابو مخنف است. از ویژگی‌های این اثر _ که ذیل حوادث سال ٦١ در تاریخ الطبری ثبت شده ‌است _ نقل سند به روش محدثان و مقبولیت متن آن است. با تحلیل سند مقتل به روش محدثان و نیز تحلیل متن به بررسی ابعاد اهمیت این اثر پرداخته خواهد شد.

مختصری در باره ابو مخنف

او لوط بن یحیی بن سعید بن مِخْنَف ……. بن سعد منا‌ة بن غامد ازدی است.[١] وفات او را ١٥٧ق،[٢] یا پیش از ١٧٠ق، گفته‌اند.[٣]

جد اعلای او «مخنف بن سلیم» صحابی پیامبر _ صلی الله علیه و آله _ است[٤] و نامش در میان صحابیان شیعه ذکر شده است.[٥] برخی او را شیعی مذهب دانسته‌اند.[٦] برخی دیگر نیز او را سنی مذهب می‌دانند؛[٧] هر چند که هیچ یک برای این ابراز عقیده ادله مناسبی را ارائه نکرده‌اند. وی آثار متعددی دارد[٨] که مهم‌ترین اثر او مقتل الحسین ابو مخنف است.

[١]. الطبقات الکبری، ج٦، ص٣٥؛ قاموس الرجال، ج١٠، ص١٩؛ الرجال، ص٢٥٩.

[٢]. سیر أعلام النبلاء، ج٧، ص٣٠٢؛ الذریعه، ج١، ص٣١٢؛ الاعلام، ج٥، ص٢٤٥.

[٣]. میزان الاعتدال، ج٣، ص٤١٩.

[٤]. الطبقات الکبری، ج٦، ص٣٥.

[٥]. الفصول المهمه فی معرفه الائمه، ص١٩٩؛ الشیعه و فنون الاسلام، ص٩١.

[٦]. سیرأعلام النبلاء، ج٧، ص٣٠١، ج٩، ص٥٨١؛ تاریخ ابن معین، ج١، ص٢١٠؛ الجرح و التعدیل، ج٧، ص١٨٢؛ الاعلام، ج٥، ص٢٤٥؛ رجال النجاشی، ص٣٢٠؛ معالم العلماء، ص١٢٨؛ خلاصه الاقوال، ص٢٣٣؛ الرجال، ص١٥٧؛ نقد الرجال، ج٤، ص٧٥؛ جامع الرواة، ج٢، ص٣٣؛ الفوائد الرجالیه، ج١، ص٢٨٦؛ طرائف المقال، ج١، ص٥٦٦؛ معجم الرجال، ج١٥، ص١٤٠؛ الذریعه، ج١، ص٣١٢؛ اعیان الشیعه، ج١، ص١٥٣.

[٧]. شرح نهج البلاغه، ج١، ص١٤٧؛ کتاب الاربعین، ص٧١؛ بحار الانوار، ج١، ص٢٥.

[٨]. رجال النجاشی، ص٣٢٠؛ معجم الرجال، ج١٥، ص١٤١؛ الفهرست، ابن ندیم، ص١٠٥؛ معجم المؤلفین، ج٨، ص١٥٧؛ الفهرست، طوسی، ص٢٠٤، الشیعه و فنون الاسلام، ص٩١؛ دراسات فی علم الدرایة، ص٢٣٤.