علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٣٨ - اعتبارسنجی الصحیفة السجادیة
(٣) محمّد بن احمد بن شهریار (زنده در ٥١٦ق)؛ ابو عبد الله محمّد بن احمد بن شهریار، فقیه و کتابشناس قرن ششم هجری، از شاگردان شیخ طوسی و داماد وی بود. شیخ طوسی در زمان خود، مسؤولیت کتابخانه را به خاندان علمی آل شهریار سپرد و تا پایان قرن ششم، آل شهریار، متصدّی امور کتابخانه بودند.[١] بهاء اشرف در سال ٥١٦ق، صحیفه را از او شنیده است. در سلسلۀ احادیث، از او با عنوان امین و خازن[٢] یاد شده است که بیانگر امانتداری و کتابشناسی وی است. فهرستنگارِ خبیر، منتجب الدین، از او با عنوان فقیه صالح یاد کرده است.[٣]
(٤) ابو منصور محمّد بن احمد بن عبدالعزیز عُکبَری معدّل (م ٤٧٢ق)؛ ابو منصور معدّل، از شاگردان سیّد مرتضی[٤] و از مشایخ خطیب بغدادی بود.[٥] ابن اثیر[٦] و خطیب بغدادی او را صدوق معرفی کردهاند.
لقب معدّل بیانگر جایگاه اجتماعی و ویژگی شخصیّتی اوست؛ زیرا معدّل به کسی میگفتند که نزد همگان به عدالت وصف میشده است و قاضی شهر و یا خلیفه
هرگاه عدالت شهود برایشان محرز نمیشد، به گفته معدّل مبنی بر عدالت شهود،
اعتماد میکردند.[٧]
(٥) ابو المفضل محمّد بن عبد الله بن المطلب الشیبانی (٢٩٧ _ ٣٨٧ق)؛ کوفی الاصل بود و سراسر عمرش را در سفرهای حدیثی گذراند[٨] و از مشایخ زیادی حدیث شنید. اساتید زیاد وی سبب شد تا ابو الفرج قنانی، از استادان نجاشی، کتاب معجم الرجال أبی المفضل را در بارۀ استادان او نگاشت.
کتابهای فراوانی را برای شیبانی نام بردهاند؛ از آن جمله کتابهای المزار، فرائض، الولادات الطیّبة،[٩]مزار امیر المؤمنین، مزار الحسین، کتاب الدعاء، کتاب من روی حدیث
[١]. ریاض العلماء، ج٦، ص٢٢.
[٢]. المزار، ص١٣٦؛ التحصین، ص٥٩٥.
[٣]. الفهرست، منتجب الدین، ص١١٢، ش٤٢٠.
[٤]. خاتمة المستدرک، ج٣، ص٤٩٠.
[٥]. تاریخ بغداد او مدینة السلام، ج٣، ص٢٣٩. خطیب، تاریخ تولد او را ٤٨٢ق، ذکر کرده است که به نظر میرسد تصحیف باشد و تاریخ تولد وی ٣٨٤ق، است و تاریخ وفات ٤٧٢ق.
[٦]. الکامل فی التاریخ، ج١٠، ص١١٧.
[٧]. تنقیح المقال، ج١، ص٢١٨؛ معجم مصطلحات الرجال و الدرایة، ص١٦٥.
[٨]. رجال النجاشی، ص٣٩٦، ش ١٠٥٩.
[٩]. فهرست الطوسی، ص٤٠١، ش٦١١.