١ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص

علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٥ - بررسی محتوایی حدیث استعداد فقر و نقد برخی از دیدگاهها

معنا را برای استعداد به کار بسته باشد، ابن الرومی(٢٢١_٢٨٣) می‌گوید:[١]

كأنّني بكَ قد قابلتَ نائِرَتي * بالخرق تخبطُ فيه خَبطَ العَميتِ

كمُتَّقٍ لَفحَ نارٍ يَستَعِدّ لها * بالجهلِ دِرعَينِ مِن نِفطٍ و كبريتِ[٢]

همچون کسی که از شراره آتش پرهیز دارد و از آن دوری می‌جوید و از روی نادانی [ برای مقابله با آن] دو زره یکی از نفت و دیگری از کبریت(گوگرد)
آماده می‌کند.

و در بیتی دیگر:

و هل يستعدُّ الرِّشاءَ امرؤٌ * لِوِردِ الفراتِ إذا ما فَهُق[٣]

و آیا کسی برای آب گرفتن از فرات در هنگام پر‌آبی و سرریز شدن آن، ریسمان فراهم می‌کند؟!

و در جای دیگر می‌خوانیم:

رأيتُكمْ تستعدُّون السلاحَ و لا * تقاتلون و لا يُحمی لكم سَلَبُ[٤]

می‌بینم که شما سلاح و جنگ‌افزار فراهم می‌آورید ولی بدان نمی‌رزمید و [لذا] از تاراج دشمن بازداشته نمی‌شوید.

سوم: درخواست فراهم شدن چیزی

این معنا از معنای نخست جدا نیست و تنها متضمن معنای طلب نیز است. طریحی این معنا را ضمن معنای إفعال برای استفعال بیان می‌کند:

أو تكون للطلب أي اطلبوا العدة للموت.[٥]

این معنا با متونی که استعداد را به معنای إعداد دانسته‌اند نیز تطبیق دارد. این دو


[١].‌ بدیهی است که ما در اینجا به دنبال استشهاد و احتجاج به شعر در لغت نیستیم که به دوره شاعر (قرن سوم) ایراد گرفته شود و این که وی پس از ابراهیم بن هرمه (م١٥٠ق) است و وی آخرین شاعری است که پیش از دوره فساد در لغت است و شعرش قابل استناد و احتجاج است، به این موضع از مقاله مرتبط نیست. در کتب لغت بسیار می‌بینیم که به شعر شاعران پس از وی استناد کرده‌اند. در حقیقت، سبب ذکر شعر وی نه برای احتجاج، که به عنوان شاهدی از کلام عرب و مؤیدی دیگر بر استعمالی است که در کتب لغت بدان اشاره شده و این حدیث آن را در بر دارد؛ هر چند کاربرد آن گسترده نباشد.

[٢].‌ دیوان ابن الرومی، ج١، ص٢٤٥.

[٣].‌ همان، ج٢، ص٤٨٨.

[٤].‌ همان، ج١، ص١٦٣.

[٥].‌ مجمع البحرین، همان.