پیداست که در اینجا سه احتمال وجود دارد: یکی اینکه واقعاً این شخص پیامآور خدا باشد، دیگر آنکه دروغگو و جعّال بوده و خودش نیز آگاه به دروغ خودش باشد، و سوم اینکه مسئله برای خودش هم اشتباه شده باشد، مثلًا در باطن روح او فعل و انفعالاتی پدید آمده و بروز نموده و تجسم یافته باشد و او آنها را وحی پنداشته و باور نموده باشد.

احتمال سوم برای بسیاری از افراد اتفاق میافتد، کسانی که واقعاً دروغ نگفته و نمیخواهند بگویند ولی در عین صداقت دچار توهمات شدهاند و امر برای خودشان هم مشتبه گشته است.

اینکه کفار قریش رسول اللَّه صلی الله علیه و آله را مجنون میخواندند یکی از عللش این بود که پیغمبر آنچنان حسن سابقهای در میان مردم داشت که اگر میگفتند او دروغگوست این لکه بر دامن او نمیچسبید، لذا برای خنثی کردن دعوت رسول اللَّه صلی الله علیه و آله، به افرادی که دعوت او را میپذیرفتند اظهار میکردند که این مرد دچار توهمات روحی و روانی شده است.

پس روی این حساب، شخصی که مدعی نبوت است برای اثبات ادعای خویش بایستی دلیل محکم بیاورد و اگر مردم این درخواست را میکردند درخواستی منطقی بوده است و در غیر این صورت یعنی پذیرفتن بدون دلیل کاری ابلهانه محسوب میگردد.

معجزه همان دلیل محکمی است که ادعای نبوت را اثبات میکند و به همین مناسبت نیز «آیت» خوانده میشود.

برای توضیح بیشتر این مطلب، ما در اینجا به ترتیب مباحث زیر را مطرح میکنیم:

١. معجزه چیست؟

٢. آیا معجزه ممکن است؟

٣. آیا معجزه واقع شده است؟