مطلب دیگر اینکه- چنانکه توجه دارید- قرآن مجید درباره کفار دو آیه ذکر کرد و درباره مؤمنین سه یا چهار آیه، ولی وقتی به منافقین میرسد حدود سیزده آیه در این باره بحث میکند؛ بعلاوه آیات مربوط به منافقین را در چند مورد با کلمه الا (آگاه باشید!) آغاز کرد. چرا قرآن این همه درباره معرفی منافقین اهتمام نمودهاست؟

این مسئله را- که چرا این همه قرآن روی منافقین تکیه کرده است- مفسرین طرح کردهاند و معمولًا چنین پاسخ دادهاند: با وجود اینکه منافق یکی از اقسام کافر است در عین حال چنانکه از قرآن در بعضی موارد استفاده میشود منافق خطرش برای اسلام از کافر بیشتر است، زیرا کافر- یعنی کسی که قرآن اصطلاحاً او را کافر میخواند- کسی است که خدا و پیغمبر را قبول ندارد ولی صداقت دارد، یعنی علناً اظهار میکند و تکلیف مردم با او روشن است. ولی آن کس که بر روی عقیده قلبی خود روپوش نهاده و به زبان طوری سخن میگوید و در دل طور دیگر است، خطرش بسیار زیاد است زیرا مردم مسلمان را گول میزند، و هیچ گاه مردم از کفار گول نمیخورند. و لذا میفرماید: انَّ الْمُنافِقینَ فِی الدَّرْک الْاسْفَلِ مِنَ النّارِ [١].

اینکه در تاریخ میبینیم پیامبر جنگید و پیروز شد ولی علی علیه السلام نتوانست مانند رسولاللَّه صلی الله علیه و آله پیش ببرد، جهتش همین است که پیامبر با کفار جنگید و علی با منافقین؛ یعنی رسولاللَّه با مردمی جنگید که در مسلک و مرام خودشان صادق و صریح بودند و وقتی میگفت بگویید لا اله الّا اللَّه میگفتند ما قبول نداریم. در مقابل رسولاللَّه ابوسفیان شعار میداد: اعْلُ هُبَل، اعْلُ هُبَل و پیغمبر در مقابل آنان میگفت بگویید: اللَّهُ

[١]. نساء/ ١٤٥.