آشنایی با قرآن ط-صدرا
(١)
تفسیر سوره حمد
٦ ص
(٢)
آغاز کارها به نام خدا
٨ ص
(٣)
حمد مخصوص خداوند است
١٨ ص
(٤)
توحید نظری و توحید عملی
٣١ ص
(٥)
ریشه لغت عبادت
٣٦ ص
(٦)
شرکها و توحیدها
٣٧ ص
(٧)
انحصار عبادت
٤١ ص
(٨)
ضمیر جمع
٤٣ ص
(٩)
تفسیر سوره بقره (1)
٥٣ ص
(١٠)
وجه تسمیه سوره
٥٤ ص
(١١)
حروف مقطّعه
٥٤ ص
(١٢)
بپا داشتن نماز چیست؟
٦٥ ص
(١٣)
آیا انفاق اختصاص به مال دارد؟
٦٦ ص
(١٤)
فلسفه انفاق
٦٧ ص
(١٥)
کفر مقدس
٧٧ ص
(١٦)
تفسیر سوره بقره (2)
٨١ ص
(١٧)
نفاق چیست؟
٨١ ص
(١٨)
معنی ناس
٩٢ ص
(١٩)
خطر منافق
٩٥ ص
(٢٠)
نفاق در هر دوره ای به شکلی ظاهر می شود
٩٧ ص
(٢١)
تفسیر سوره بقره (3)
١٠٢ ص
(٢٢)
نظریه قرآن
١٠٩ ص
(٢٣)
اصالت از آنِ حق است
١١٠ ص
(٢٤)
تفسیر سوره بقره (4)
١٢٥ ص
(٢٥)
مخاطب قرآن
١٢٦ ص
(٢٦)
پیام توحید
١٣٠ ص
(٢٧)
شرک و توحید
١٣٢ ص
(٢٨)
تفسیر سوره بقره (5)
١٣٧ ص
(٢٩)
انکار معجزه بودن قرآن انکار قرآن است
١٣٨ ص
(٣٠)
لغت معجزه
١٣٩ ص
(٣١)
چرا قرآن معجزه را آیه خوانده است؟
١٣٩ ص
(٣٢)
1 معجزه چیست؟
١٤١ ص
(٣٣)
توضیح
١٤١ ص
(٣٤)
2 آیا معجزه ممکن است؟
١٤٤ ص
(٣٥)
3 آیا معجزه وقوع دارد؟
١٤٩ ص
(٣٦)
4 معجزه چگونه دلالت بر صدق ادعای آورنده آن دارد؟
١٥١ ص
(٣٧)
معجزات پیغمبر اسلام
١٥٥ ص
(٣٨)
اعجاز قرآن
١٦٨ ص
(٣٩)
وجوه اعجاز قرآن
١٧٢ ص
 
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص

آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩ - حمد مخصوص خداوند است

آن مفهوم پرستش است. پس در مفهوم حمد سه عنصر در آنِ واحد دخیل است: ستایش، سپاس، پرستش. به عبارت دیگر: حمد، ستایش سپاسگزارانه پرستشانه است.

شاید اینکه طبق این آیه حمد مخصوص خداوند است و غیر او محمودی نیست، از این جهت است که در مفهوم حمد مفهوم پرستش هم هست.

مفسرین در این جهت اتفاق نظر دارند که معنی آیه این است که تمام «حمد» ها از آنِ خداست. اگر در کلمه «حمد» غیر از سپاسگزاری مفهوم خضوع و فروتنی عابدانه نباشد و تنها معنای حمد سپاسگزاری باشد چرا نباید انسان در مقابل وسائط انسانی که خدا برای او قرار داده است سپاسگزاری کند؟ مخلوقاتی که خدا به وسیله آنها خیری به انسان میرساند نیز باید سپاسگزار و قدردان آنان بود. تا آنجا که گفته شده است: «مَنْ لَمْ یشْکرِ الْمَخْلوقَ لَمْ یشْکرِ الْخالِقَ» هرکس مخلوق را سپاسگزار نباشد خالق را سپاسگزار نبوده است. پدر، مادر، معلم و تمام آنها که همواره وجود انسان مشمول خیرها و احسانهای آنان بوده است همه را باید شکرگزار بود؛ هیچ گاه نمیتوان به عذر اینکه من شکر خدا را میکنم و به بندگان کاری ندارم آنان را فراموش کرد و شکر نعمتشان را بجای نیاورد. ولی باید توجه داشت که این طور نیست که یک جا بنده را باید شکر کرد و یک جا خدا را، بلکه در همان حال که بنده را سپاسگزاری میکنید باید توجه داشته باشید که بنده استقلال ندارد؛ در همان چیزی که از ناحیه بنده به انسان رسیده است خداوند پیش از آن استحقاق شکر دارد.

پس، از اینجا که «حمد مخصوص اللَّه است» معلوم میگردد که معنایش تنها سپاسگزاری نیست بلکه ستایش و پرستش نیز در آن گنجانده شده است.