اسلام درباره انسان اینگونه قضاوت نمیکند که وجدانش در ملیتش و یا در نژادش و یا در طبقهاش تکوین پیدا میکند؛ بلکه در جهانبینی اسلامی اصل «فطرت» مطرح است (کلُّ مَوْلودٍ یولَدُ عَلَی الْفِطْرَةِ) که ما در جای خود به تفصیل درباره این اصل سخن گفتهایم [١].

مطابق اصل فوق، پروردگار متعال در متن خلقت به انسان یک وجدان شریف و روح ملکوتی عطا فرموده است (وَ نَفَخْتُ فیهِ مِنْ روحی) [٢] و بنابراین در نهاد هر انسانی که متولد میشود، از هر پدر و مادری میخواهد باشد، این وجدان شریف وجود دارد؛ و وجدان ملی، وجدان نژادی و صنفی و طبقاتی، همه وجدانهای اکتسابی هستند؛ و همان وجدان شریف در دعوت اسلامی مخاطب قرار گرفته است؛ یعنی میگوید: ای انسان! به دلیل اینکه تو انسانی من تو را دعوت میکنم؛ نمیگوید:

ای محروم! به دلیل اینکه محرومی، و نمیگوید: ای سیاه به دلیل اینکه سیاهی؛ یعنیدر دعوت اسلامی تکیه روی غرور انسانی است نه روی غرور ملی و نژادی و یا منافع مادی.

و به عبارت دیگر، انسان که طالب عدالت است مخاطب قرار میگیرد، نه به دلیل اینکه منافع او در عدالت است بلکه به دلیل اینکه عدالت یک ارزش انسانی است.

به نصّ قرآن مجید یکی از هدفهای اساسی اسلام برقراری عدالت است و شکی نیست هنگامی که عدالت برقرار گردد تجاوزکاران و ستمگران زیان میبینند و مظلومان سود برده و به نفع آنان تمام میشود. اما خیلی فرق است میان آنکه بگوییم اسلام هدفش آن است که بر

[١]. [رجوع شود به کتاب فطرت اثر استاد شهید.]

[٢]. حجر/ ٢٩.