باشند، و عدلیه؛ یعنی دادگستری، و عدول (به ضمّ عین و دال)؛ یعنی بازگشتن، برگشتن، از راه برگشتن، بازگشت، و عدول (به ضمّ عین و دال)؛ جمع عادل، و معدل (به ضمّ میم و کسر دال مشدد): تعدیل‌کننده، هم‌وزن کننده، و (به فتح دال مشدد)؛ یعنی هم‌وزن شده، حدّ وسط چیزی، مانند: معدل نمره‌ها، و معدلت (به فتح میم و کسر دال):
داد، دادگری. [١] ٣. عدل در تفاسیر

شیخ طایفه، طوسی قدّس سرّه در تفسیر تبیان فی قوله تعالی: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا تَدایَنْتُمْ بِدَیْنٍ إِلی أَجَلٍ مُسَمًّی فَاکْتُبُوهُ وَ لْیَکْتُبْ بَیْنَکُمْ کاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَ لا یَأْبَ کاتِبٌ أَنْ یَکْتُبَ کَما عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْیَکْتُبْ وَ لْیُمْلِلِ الَّذِی عَلَیْهِ الْحَقُّ وَ لْیَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَ لا یَبْخَسْ مِنْهُ شَیْئاً فَإِنْ کانَ الَّذِی عَلَیْهِ الْحَقُّ سَفِیهاً أَوْ ضَعِیفاً أَوْ لا یَسْتَطِیعُ أَنْ یُمِلَّ هُوَ فَلْیُمْلِلْ وَلِیُّهُ بِالْعَدْلِ وَ اسْتَشْهِدُوا شَهِیدَیْنِ مِنْ رِجالِکُمْ فَإِنْ لَمْ یَکُونا رَجُلَیْنِ فَرَجُلٌ وَ امْرَأَتانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَداءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْداهُما فَتُذَکِّرَ إِحْداهُمَا الْأُخْری وَ لا یَأْبَ الشُّهَداءُ إِذا ما دُعُوا وَ لا تَسْئَمُوا أَنْ تَکْتُبُوهُ صَغِیراً أَوْ کَبِیراً إِلی أَجَلِهِ ذلِکُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَ أَقْوَمُ لِلشَّهادَةِ وَ أَدْنی أَلَّا تَرْتابُوا إِلَّا أَنْ تَکُونَ تِجارَةً حاضِرَةً تُدِیرُونَها بَیْنَکُمْ فَلَیْسَ عَلَیْکُمْ جُناحٌ أَلَّا تَکْتُبُوها وَ أَشْهِدُوا إِذا تَبایَعْتُمْ وَ لا یُضَارَّ کاتِبٌ وَ لا شَهِیدٌ وَ إِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِکُمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ یُعَلِّمُکُمُ اللَّهُ وَ اللَّهُ بِکُلِّ شَیْ‌ءٍ عَلِیمٌ» [٢]، فرموده:
قوله: «إِذا تَدایَنْتُمْ»، یعنی معامله به قرض کردید، و قوله: «فَاکْتُبُوهُ»، ظاهر آن امر به نوشتن است. در مقتضای این امر، اختلاف نموده‌اند؛ گروهی آن را مستحب، و بعضی آن را واجب دانسته‌اند، و قوله: «وَ لا یَأْبَ کاتِبٌ»، ظاهر آن، امتناع از نوشتن است، و نهی اقتضا می‌کند تحریم امتناع را، و قوله: «أَنْ یَکْتُبَ کَما عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْیَکْتُبْ»، یعنی کاتب نباید از نوشتن صورت معامله وام امتناع کند و همچنان که خدای تعالی نوشتن را به او آموخت، پس باید بنویسد، و قوله: «وَ لْیُمْلِلِ الَّذِی عَلَیْهِ الْحَقُّ»، برای کسی که حقّ

[١]. فرهنگ عمید، ص ٨٢٢ و ١١١١.
[٢]. بقره/ ٢٨٣.