خدا را چگونه بشناسيم - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٦٣ - ٢- آيا خداوند فقط عالم به كليات است؟!
متفكران شده است. اينان مى گويند: خدا تنها به كليات حوادث و موجودات جهان عالِم است. علم او به جزئيات تعلق نمى گيرد زيرا جزئيات به صورت دائم در تغيير و تحوّلند كه در اين صورت علم به جزئيات هم بايد دچار تغيير و تحول شود. بنابراين، اگر خداوند به جزئيات عالِم باشد بايد تغيير و تحولات در جزئيات او در عملش نيز اثر بگذارد و علم خداوند تغيير كند. اما در قبل گفتيم علم خداوند عين ذات اوست پس تغيير در علم خداوند به معنى تغيير در ذات او خواهد بود كه در اين صورت و ذات خداوند دستخوش تغيير و تحول خواهد شد. اما اين موضوع يعنى تغيير ذات خداوند امرى محال است.
اين نظريه هم مانند نظريّه اول است. ما مى توانيم در هر دو نظريه يك وجه اشتراك پيدا كنيم كه باعث نفى حقيقت از علم خداوند شده است.
توضيح مسئله را مى توان به اين صورت بيان كرد: طرفداران اين عقيده، علم خداوند را با علم انسان قياس كردهاند و گمان بردهاند كه علم او نيز شبيه علم ماست. براى مثال ما يك روز دوستمان را بيمار مى بينيم و روز ديگر او را سالم و روز سوم باخبر مى شويم به مسافرت رفته است. به اين ترتيب هر روز با تغيير وضعيت دوستمان، صورتهاى ذهنى ما هم تغيير مى كند. از اين جهت تغيير در موجودات جزئى، باعث تغيير در علم به آنها مى شود. اين متفكرين علم خداوند به جهان را، هم اين چنين پنداشتهاند.
اما بايد توجه داشت كه تحول تدريجى علم ما به جزئيات جهان خارج، بىدليل نيست. در واقع، مى توان براى تغيير و تحول صورتهاى ذهنى ما نسبت به حوادث جهان خارج، به دو جهت اشاره كرد: