خدا را چگونه بشناسيم
(١)
مقدمه
٧ ص
(٢)
پيشگفتار
١٢ ص
(٣)
دره خطرناك تشبيه
١٨ ص
(٤)
صفات جمال و جلال
٢١ ص
(٥)
تعدد صفات الهى از دريچه چشم ماست
٢٢ ص
(٦)
روش بحث
٢٥ ص
(٧)
يگانگى ذات خداوند
٢٧ ص
(٨)
مفهوم صحيح يگانگى خدا
٢٧ ص
(٩)
ذات خدا عين هستى او است
٢٩ ص
(١٠)
بىنهايت در بىنهايت
٣٢ ص
(١١)
دلايل يكتايى خدا
٣٥ ص
(١٢)
يك راهنمايى جالب
٤٥ ص
(١٣)
جنبههاى مختلف توحيد
٤٧ ص
(١٤)
تأثير مطالعات توحيدى بر روح ما
٤٧ ص
(١٥)
شاخههاى توحيد
٤٩ ص
(١٦)
توحيد و آزادى روح انسان
٥٤ ص
(١٧)
توحيد عبادت
٥٤ ص
(١٨)
استدلالهاى توحيدى به ما مى گويند
٥٥ ص
(١٩)
صحنههايى كه تورات براى خداوند ساخته است!
٥٩ ص
(٢٠)
تورات و صحنههاى ساختگى
٥٩ ص
(٢١)
توحيد افعال
٥٧ ص
(٢٢)
چرا خدا ديده نمى شود؟
٦٣ ص
(٢٣)
دلايل عقلى
٦٣ ص
(٢٤)
پرستش يك موجود خيالى به جاى خدا
٦١ ص
(٢٥)
خداوند كجاست؟
٦٧ ص
(٢٦)
همهجا و هيچ جا!
٦٧ ص
(٢٧)
مقايسه معرفى خداوند در قرآن و تورات
٧١ ص
(٢٨)
توانايى خداوند
٧٥ ص
(٢٩)
تنوع شگفتانگيز حيات
٧٥ ص
(٣٠)
به اين دليل خداوند بر همه چيز قدرت دارد!
٧٨ ص
(٣١)
دليل عقلى
٧٨ ص
(٣٢)
كسى كه يك پرِ كاه و كهكشانها براى او يكسان است!
٧٧ ص
(٣٣)
استدلال ديگرى را مى توان به اين صورت بيان كرد
٨٠ ص
(٣٤)
اعتراضات بر قدرت مطلق خداوند
٨١ ص
(٣٥)
خوبيها و بديها همه از سوى خداست
٨٧ ص
(٣٦)
علم وطن ندارد
٨٧ ص
(٣٧)
ايرانى و مذهب ايرانى!
٨٨ ص
(٣٨)
خالق خير و خالق شرّ
٩٠ ص
(٣٩)
ريشه دوگانهپرستى
٩٢ ص
(٤٠)
نسيم قدسى و طوفان خطرناك!
٩٥ ص
(٤١)
قضاوتهاى نسبى
٩٧ ص
(٤٢)
بر سر دوراهى جبر و اختيار
١٠٠ ص
(٤٣)
يك مسئله جنجالى
١٠٠ ص
(٤٤)
دو دليل روشن
١٠٥ ص
(٤٥)
1- عقل خود را قاضى كنيم
١٠٥ ص
(٤٦)
حل مشكل جبر از طريق فطرت
١٠٩ ص
(٤٧)
يك سخن كوتاه و پرمعنى
١١٦ ص
(٤٨)
دزد جبرى مسلك و باغبان هوشيار!
١١٧ ص
(٤٩)
عواقب خطرناك جبر و تفويض
١١٨ ص
(٥٠)
عواقب خطرناك جبر
١١٩ ص
(٥١)
عواقب شوم تفويض
١٢٢ ص
(٥٢)
طريق سوم راه بدون خطر!
١٢٥ ص
(٥٣)
گفتار جالبى از امام صادق عليه السلام
١٢٧ ص
(٥٤)
رابطه تمدن كنونى و عقيده به جبر!
١٢٩ ص
(٥٥)
جامعه مدرن و جبر
١٢٩ ص
(٥٦)
سلب آزادى، به خاطر آزادى
١٣١ ص
(٥٧)
علم خدا و گناه
١٢٨ ص
(٥٨)
پاسخ علمى
١٣٥ ص
(٥٩)
علم بىپايان خداوند
١٣٦ ص
(٦٠)
حجم معلومات فعلى بشر
١٣٦ ص
(٦١)
آنجا كه «گذشته» و «آينده» مفهومى ندارد
١٣٩ ص
(٦٢)
دلايل علم بىپايان او
١٤١ ص
(٦٣)
آفرينش همه چيز دليل علم او به هر چيز است
١٤١ ص
(٦٤)
تصويرى از بىنهايت
١٤٤ ص
(٦٥)
1- اعداد زنده و جاندار!
١٤٨ ص
(٦٦)
كسى كه همه جا حاضر است، همه چيز را مى داند
١٥٠ ص
(٦٧)
ما از هر نظر «محدوديم» و او هر نظر
١٥٠ ص
(٦٨)
قرآن مجيد و علم خداوند
١٥٤ ص
(٦٩)
دريچهاى به سوى جهان اسرارآميز
١٥٦ ص
(٧٠)
علم حصولى و حضورى
١٥٦ ص
(٧١)
علم خدا چگونه است؟
١٦٠ ص
(٧٢)
كليد حل مشكلات اين بحث
١٦١ ص
(٧٣)
1- آيا علم خداوند فقط به ذات خود است؟!
١٦١ ص
(٧٤)
2- آيا خداوند فقط عالم به كليات است؟!
١٦٢ ص
(٧٥)
3- علم ازلى خداوند با اختيار ما چگونه مى سازد؟
١٦٥ ص
(٧٦)
آنجا كه ذات و صفات يكى است
١٦٧ ص
(٧٧)
توضيح اين كه
١٦٧ ص
(٧٨)
راههاى نادرست
١٦٩ ص
(٧٩)
اختلاف و تعدد صفات از كجاست؟
١٧١ ص
(٨٠)
دلايل عينيّت
١٧٢ ص
(٨١)
سه سخن از سه پيشواى بزرگ
١٧٤ ص
(٨٢)
صفات فعل
١٧٦ ص
(٨٣)
حكمت خداوند
١٧٦ ص
(٨٤)
حكيم كيست؟
١٧٩ ص
(٨٥)
صفات فعل و صفات ذات
١٨٠ ص
(٨٦)
دلايل حكمت خداوند
١٨١ ص
(٨٧)
تنها يك ايراد
١٨٣ ص
(٨٨)
عدل الهى
١٨٥ ص
(٨٩)
1- چرا
١٨٦ ص
(٩٠)
را به طور مستقل جزء اصول دين مى خوانيم؟
١٨٦ ص
(٩١)
2- اين امور با اصول عدالت سازگار است؟
١٨٩ ص
(٩٢)
يادآورى لازم
١٨٩ ص
 
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص

خدا را چگونه بشناسيم - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٢٢

جهله .... [١] ٧٣- متن حديث چنين است:

انه واحد صمد احدى المعنى ليس بمعانى كثيرة مختلفة، قال: قلت يزعم قوم من اهل العراق انه يسمع بغير الذى يبصر و يبصر بغير الذى يسمع، قال: فقال كذبوا و الحدوا و شبهوا، تعالى الله عن ذلك، انه سميع بما يبصر و يبصر بما يسمع ....

بقيه روايت كه در متن ترجمه نشده است چنين است:

قال: قلت: يزعمون انه بصير على ما يعقلونه قال فقال: تعالى الله انما يعقل ما كان بصفة المخلوق و ليس اللَّه بكذلك؛ راوى كه محمد بن مسلم است مى ‌گويد عرض كردم: مردم مى ‌گويند خدا بصير است طبق معنايى كه آنها در ديدن تعقل مى ‌كنند. حضرت فرمود: خدا بالاتر از اين است، همانا تعقل به نحوه معين و خاص در صفت مخلوق تصور مى ‌شود و خداوند چنين نيست» [٢] «ان رجلا ينتحل موالاتكم اهل البيت، يقول ان اللَّه تبارك و تعالى لم يزل سميعاً بسمع و بصيراً ببصر و عليماً بعلم و قادراً بقدرة فغضب عليه السلام ثم قال من قال بذلك و دان به فهو مشرك و ليس من ولايتنا على شيئى ان اللَّه تبارك و تعالى علامة سبعة بصيرة قادرة». [٣] از مطالعه اين روايات، بخصوص روايت قبل از محمد بن مسلم چنين به نظر مى ‌رسد كه به دليل اشاعه انديشه اشاعره يك اشكال مهم در اذهان مسلمين به وجود آمده بود. آن اشكال اين بوده كه اگر مبدأ تمام صفات يكى باشد اطلاق صفات بر حق، معنايى نخواهد داشت و در حقيقت التزام به اين وحدت موجب الغاء كليه صفات الهى است يعنى عقيده به يك خداى فاقد علم، قدرت، حياة، خلق و ...

اما جواب اين اشكال: صفات ذات از جهت حكايت از ذات متعال همان مفهوم لغوى را داراست.


[١]. منهاج البراعة للعلامة الخويى جلد اول چاپ جديد صفحه ٣١٧.

[٢]. كافى، جلد اول. چاپ جديد. صفحه ١٩٧- وافى. جلد اول. صفحه ٩٩.

[٣]. توحيد صدوق- وافى. جلد اول. صفحه ١٠٠.