خدا را چگونه بشناسيم - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٩٧
اما كنه ذاته و صفاته فمحجوب عن نظر العقول (شرح باب حادى عشر، فاضل مقداد).
٩- يعنى اگر ما تفكيك بين صفات خدا را از جهت تعدد جهات در آن ذات مقدس بدانيم، نظرى درست و صحيح از او نداريم. ما به هيچ وجه نمى توانيم صفات مختلفى چون علم، قدرت، حيات و ... را از لحاظ تعدد جهات مختلف در ذات الهى بدانيم. اصولًا تعدد جهات در ذات او راه ندارد به خلاف موجودات ديگر. يك موجود ممكن، هر چند هم كه بسيط باشد داراى جهات مختلف است. بنابراين، مفاهيم مختلفى از صفات او مانند علم، حيات، عدل و ... در خارج و متن واقعيت يك چيز و يك حقيقت بيشتر نيستند. اختلاف اين مفاهيم تنها از جهت ديد محدود و مطالعات عقلى به وجود مى آيد.
(شرح بيشتر اين موضوع در آخر بحث صفات خواهد آمد.)
١٠- پس از آن كه پذيرفتيم، جهان عينى وجود دارد و موجودات خارجى واقعيت دارند دو راه در پيش داريم. راه اول اين است كه وجود خارجى را ازلى و جاودانى بدانيم.
هستى آن از خودش است و به هيچ صورت از موجود ديگرى اخذ نكرده است و به اصطلاح «واجب الوجود» است. راه دوم اين است كه موجود خارجى را در وجودش وابسته به موجود ديگرى بدانيم و اين پرسش درباره موجود ديگر آن قدر ادامه پيدا مى كند تا به يك وجود كه علت تمام موجودات يا «واجب الوجود» است برسيم. درهر دو صورت به وجود خداوند اعتراف كردهايم.
اگر هيچ يك از اين دو راه را نپذيرفتيم بايد يك سلسله بىپايان از علت و معلول بپذيريم كه به اصطلاح آن را «تسلسل» مى ناميم. تسلسل از نظر عقل محال است.
براى توضيح بيشتر اين مطلب و اين كه خداوند آفريدگار همه جهان است و وجود او از خودش است به كتاب «آفريدگار جهان» مراجعه كنيد.
١١- در كتاب آفريدگار جهان برهان نظم را به عنوان روشنترين دليل خداشناسى ذكر كرديم. اين برهان ناظر به نظم حيرتانگيز موجودات است اعم از كهكشانها تا