حرمت ربا امر ارتكازى نبوده است، علاوه بر اينكه اگر ارتكازى هم باشد، باز با بعد از تشريع سازگار است؛ يعنى خداوند مى‌گويد با اينكه من حرام كرده‌ام، باز شما مردم به ارتكاز خودتان عمل مى‌كنيد و مى‌گوييد بيع و ربا فرقى ندارند؛ يعنى شارع ارتكاز آنان را تخطئه مى‌كند.

ثانياً، بر فرض كه غالباً فلسفه احكام بيان شده باشد، مى‌گوييم اينجا بيان نشده است؛ زيرا حكم حرمت ربا تعبدى است و اتفاقاً در ذيل آيه، جمله «لَعَلَّكُم تَتَّقون» آمده و تقوا متفرع بر امر تعبدى است. نيز مى‌توان گفت در همين جا هم حكمت را بيان كرده است؛ زيرا يكى از حكمت‌ها بيان عبوديت و تعبد است.

پس آيه اطلاق دارد و رباى توليدى و استهلاكى هر دو را شامل مى‌شود.

و اما بيان دوم نيز صحيح نيست؛ زيرا اولاً، تشويق به صدقه و انفاق و مهلت دادن به بدهكار، همان طور كه با قرضهاى استهلاكى مى‌سازد، با قرض هاى توليدى نيز سازگار است؛ چرا كه تاجر و توليد كننده نيز گاه ورشكسست مى‌شود و در چنين موقعيتى، تشويق طلبكاران به مهلت دادن و بخشش مناسبت دارد.

ثانياً، انفاق نيز دو نوع است: يكى استهلاكى و ديگرى توليدى؛ يعنى گاه فقير پولى را مى‌گيرد تا مصرف كند و گاهى هم پول مى‌گيرد تا با آن كار و كاسبى كند كه در روايات اين هم ذكر شده است. پس همراه شدن ربا با انفاق در آيات، دليل بر ظهور آيات در رباى استهلاكى نمى‌شود.

ثالثاً، انفاق به جاى ربا قرار نمى‌گيرد و اين دو از نظر ماهيت با هم تفاوت دارند؛ چون ربا را مى‌گيرند، ولى صدقه را مى‌دهند. خداوند مى‌فرمايد صدقه را با اينكه مى‌دهد و از دستش مى‌رود، در عين حال رشد مى‌كند، اما ربا را با اينكه مى‌گيرد و به چنگ مى‌آورد، از بين مى‌رود. با اين بيان، آيه ربطى به استهلاكى و توليدى ندارد، بلكه اطلاق دارد و مى‌فرمايد ربا را از هر كسى بگيريد، از بين مى‌رود، چه از شخص فقير بگيريد و چه از ثروتمند؛ ولى اگر صدقه بدهيد، باقى مى‌ماند.