حكم حاكم حجاز با واقع حاصل نمى‌شود؛ زيرا حكم به سى روز بودن ماه ذى‌القعده به اين دليل است كه ما هلال را در شب سى‌ام رؤيت نكرده‌ايم ، نه اينكه هلال در آن شب متولد نشده بوده است؛ چنان كه گفته شده: «عدم الوجدان لا يدل على عدم الوجود». از اين رو، اين حكم حكمى ظاهرى است و موضوع حكم ظاهرى شك در حكم واقعى است. پس ما در حكم واقعى شك داريم و اين مساوى با احتمال مطابقت حكم آنها با واقع است.

بنابراين اگر علم به خلاف پيدا شود، فقط در صورتى است كه ما با رؤيت هلال پى به نادرستى حكم آنها ببريم. اين فرض نيز غير واقع و يا بسيار نادر است؛ زيرا: احتمال مطابقت با واقع به دو صورت تصور مى‌شود:

١. احتمال بدهيم در افق حجاز هلال ماه متولد شده باشد؛

٢. احتمال بدهيم براى اهل حجاز ابتداى ماه ثابت شده باشد؛ هر چند تولد هلال در حجاز نباشد.

تفاوت ميان اين دو احتمال، آن است كه در فرض اول فقط آن گاه مى‌توانيم احتمال مطابقت با واقع را بدهيم كه تولد هلال در افق حجاز ممكن باشد. اما بنا بر فرض دوم، هر چند در افق حجاز هلال متولد نشده و يا حتى تولدش ناممكن باشد، اما اگر در منطقه‌اى ديگر هلال متولد شود كه حكمش در مورد حجاز نيز جارى شود، مى‌توان گفت احتمال مطابقت با واقع وجود دارد.

توضيح اينكه در بحث لزوم اتحاد افق براى اثبات اول ماه، ميان فقها اختلاف است. برخى قائل‌اند وحدت افق، شرط در حكم به آغاز ماه نيست و اگر هلال ماه در يك مكان رؤيت شود، براى تمامى مناطق كره زمين يا مناطقى كه در شب با آن منطقه مشترك هستند، اول ماه ثابت مى‌شود؛ هر چند در منطقه خودشان رؤيت هلال نشده باشد. عده‌اى ديگر از فقها مى‌گويند رؤيت هلال در يك منطقه فقط براى كسانى اول ماه را اثبات مى‌كند كه در افق با آن منطقه مشترك باشند و يا افق