فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٨٠ - نماز خوف در قرآن روح اللّه ملكيان
فقره هفتم
{فَإِذَا قَضَيْتُم الصَّلاَةَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِكُمْ فَإِذَا اطْمَأْنَنتُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلاَةَ إِنَّ الصَّلاَةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَوْقُوتً } .
قضاء نماز به معناى تمام كردن آن است؛ همان طور كه در دو آيه {فإذا قُضيَت الصَلوةُ فانتَشِروُ } و {فإذا قَضَيْتم مَناسِكَكم فَاذْكُرُوا اللَّهَ } مفيد همين معناست .
«ال» در «الصلاة» براى عهد ذهنى است؛ يعنى هرگاه نماز خوفى كه با پيامبر گزارديد، به پايان رسيد، براى جبران قصر نمازتان ، خدا را ايستاده و نشسته و خوابيده ياد كنيد . اين ذكر ( ياد خدا ) بعد از آن است كه نماز هر دسته با سجود به پايان مىرسد؛ زيرا جمله {فَإِذَا قَضَيْتُمُ الصَّلاَةَ } ، متفرّع بر جمله {فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ } است و جملاتى كه بين اين دو آمد، با اين تفريع مرتبط نيست . «ال» الصلاة در «فأقيموا الصلاة» براى عهد ذكرى است. پس معناى آيه اين است كه اگر چه به خاطر خوف از نماز يوميه كاستيد، ولى وقتى كه خوفتان برطرف شد و آرامش يافتيد، نماز يوميه را اقامه كنيد؛ يعنى آن را با آوردن همه اجزا و شرايطش ، كامل و تامّ به جا آريد.