فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٤٨ - اهليت حقوقى ، شناسايى سن بلوغ و تأثير آن در تكليف (١) شیخ حسن جواهرى
و ستد چيزهاى كم ارزش به صرف اجازه سرپرست است.
عبارات كودك بدون اثر نيست
ممكن است ادعا شود برخى دلايل روايى بر بى اثر بودن عباراتى كه كودك انشاء مىكند، دلالت دارد؛ مانند حديث معروف رفع قلم كه بر اساس آن قلم تشريع از انسان مادامىكه به سن بلوغ نرسيده، برداشته شده است. (٢٥) همچنين مانند روايت «عمد الصبي وخطأه واحد؛ عمد و خطاى كودك يكى است.» (٢٦) اگر كودك آنچه به قصد و عمد انجام مىدهد خطا محسوب شود، هيچ معاملهاى حتى در اشياى كم ارزش، حتى صدقه، وصيت و... او صحيح نيست ؛ زيرا عبارات مورد استفاده كودك در معامله بدون اثر است. علت بى اثر بودن عبارات كودك يا آن است كه تكليف از او برداشته شده و يا آن است كه همه افعال صادر شده از او خطايى محسوب مىشود.
پاسخ: در مورد حديث رفع قلم بايد گفت كه شمول اين روايت از دوجهت تخصيص زده مىشود:
١) اكثر احكام وضعى مانند نجاست ، ضمان ، ديه و امثال آن در مورد كودك برداشته نشده است.
٢) بر صحت بعضى از اعمال كودك مانند وصيت ، آزادسازى برده، صدقه، هبه، تصرف براى خريد و فروش چيزهاى كم ارزش با اجازه سرپرست يا تصرف در اموال خود تحت اشراف و نظارت سرپرست، دليل خاص وجود دارد.
(٢٥) وسائل الشيعة، ج١ ، باب ٤ از ابواب مقدمة العبادات ، ح ١١ تام النسد نيست وح ١٢ تام السند و موثّق است.
(٢٦) وسائل الشيعة، ج١٩ ، باب ١١ از ابواب العاقلة ، ح ٢ ، وح ٣ «عمد الصبيان خطأ يحمل على العاقلة» .