فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٣٢ - اهليت حقوقى ، شناسايى سن بلوغ و تأثير آن در تكليف (١) شیخ حسن جواهرى
دكتر سنهورى در مورد اين دو واژه مىگويد:
«اهليت تمتع » برگرفته از اصول فقه اسلامى بوده و عبارت است از : «شايستگى شخص براى آنكه حقوقى به نفع او يا بر عهده او اعتبار گردد». شخص ـ حقيقى يا حقوقى ـ از نظر قانون، شايستگى لازم براى داشتن حقوق و تكاليفى را دارد. از نظرقانونى هر انسانى از زمان تولد و حتى قبل از آن، از زمان انعقاد نطفه تا زمان مرگ، بلكه بعد از مرگ تا زمان تصفيه اموال و دارايى ها و پرداخت بدهى ها براى دارا شدن حق، اهليت دارد.
«اهليت اعمال حق» عبارت است از: «شايستگى شخص براى به كار گيرى و استفاده ازحق». چه بسا شخصى اهليت لازم براى دارا شدن حقى را داشته باشد، ولى اجازه تصرف و اجراى حق را نداشته باشد. [به عنوان مثال، نوزاد يا حتى جنين در صورتى كه زنده متولد شود از پدر خويش ارث مىبرد(اهليت تمتع)، ولى نمىتواند در اموال خود تصرف كند(عدم اهليت اعمال حق ]. با اين توضيح مشخص مىشود كه اهليت تمتع و اهليت اعمال حق، دو مفهوم متمايز و متفاوت است. آنچه در بحث حاضر مورد بررسى قرار مىگيرد مربوط به اهليت اعمال حق است و از اين پس هرجا سخن از اهليت به ميان آمد اهليت اعمال حق مراد خواهد بود. (٤)
دكتر سنهورى در ادامه مىگويد:
«ملاك اهليت، رسيدن به سن تمييز است كه زمان آن قبل از سن بلوغ است. هر كس كه قدرت تمييز در او كامل باشد اهليت او نيزكامل است و كسى كه قدرت تمييز ناقصى داشته باشد، اهليت ناقص و كسى كه فاقد تمييز باشد اهليتش منتفىاست. (٥)
(٤) همان.
(٥) همان.