از سويى اگر غيبت كردى، وفرد غيبت شده از آن باخبر شد، در اين صورت چيزى جز حلاليت خواستن از او برايت باقى نمى ماند، ولى اگر اين غيبت به «گوش» او نرسيد وآن را دريافت نكرد، براى او از خداوند آمرزش بخواه.

غيبت همچون آتشى كه هيزم را در خود فرو مى دهد، نيكيها وحسنات را مى خورد. خداوند متعال به موسى بن عمران (ع) وحى كرد كه غيبت كننده اگر توبه كند آخرين كسى است كه وارد بهشت مى شود، واگر توبه نكرده باشد نخستين كسى خواهد بود كه به آتش درخواهد آمد. خداوند عزوجل مى فرمايد: «آيا كسى از شما دوست دارد گوشت برادر مرده خود را بخورد، حال آنكه از آن كراهت داريد».

وجوه غيبت عبارتند از ياد كردن عيوبى كه در: آفرينش، رفتار، عقل، تعامل اجتماعى، مرام «وروش» وجهل ومانند اينها، پيدا مى شود. از سويى ريشه هاى غيبت ده گونه اند كه عبارتند از: خشم، همراهى كردن با يك گروه، تهمت، تصديق يك خبر بدون اينكه درستى آن آشكار شده باشد، بدگمانى، حسد، مسخره كردن، شگفتى، ناراحتى وخود آرايى، پس اگر خواستار سلامت «ايمان» هستى خالق را ياد كن نه مخلوق را، تا به جاى غيبت، به عبرت درآيى وبه جاى گناه، ثواب كنى».

١٣- بايد از گمان بد كه خود به دنبال كينه، خشم، درگيرى ونادانى مى آيد، دورى جست. چه دين اسلام به ما فرمان مى دهد تا به دنبال آنچه نسبت بدان علم نداريم نرويم، همچنين دستور مى دهد تا كارهاى برادرانمان را به بهترين وجه حمل بر صحّت كنيم. اميرمؤمنان (ع) در اين باره مى فرمايند:

«ضع أمر أخيك على أحسنه حتى يأتيك منه ما يغلبك «أى تعلم يقيناً غير ذلك» ولا تظنَّن بكلمة خرجت من أخيك سوءًا وأنت تجد لها فى الخير محملَا.». [١]

«كار برادرت را بر بهترين وجه حمل بر صحّت كن تا اينكه به خلاف آن يقين كنى، وهمچنين تا وقتى مى توانى براى سخنى كه از «دهان» برادرت خارج شده توجيه نيكى بيابى، به سخن وى گمان بد مبر».

١٤- تجسّس در كار مردم به معناى دنبال كردن وپرده برداشتن از رازهاى ايشان به منظور دستيابى به عيوبشان، نيز جايز نيست. روايت شده كه پيامبر اكرم (ص) روزى پس‌

[١] - همان، ص ١٩٦، ح ١١ «باب التهمة والبهتان وسوء الظن».