فرعون ، به عنوان دو مثَل و الگو براى همه مؤمنان ياد كرد . [١] و نيز مريم را با بلندترين واژه ها «اصْطَفَـلـكِ وَطَهَّرَكِ» [٢] ستود و از مقام معنوى او خبر داد . [٣] اين رهگشايى قرآن چنان سودمند افتاد كه زنانى عارف و زاهد در تاريخ اسلام درخشيدند . ابوعبد الرحمن سلمى (٣٢٥ ـ ٤١٢ ق) ، كتاب ذكر النسوة المتعبدات الصوفيات [٤] را مى نگارد و در آن از هشتاد زن عارف ياد مى كند . عبد الرحمن بن احمد جامى (٨١٧ ـ ٨٩٨ ق) ، در كتاب نفحات الانس ، [٥] از چهل زن عارف ياد مى كند . [٦] ثبات زنان در سلوك معنوى چنان مشهور بود كه زهرى در وصف آنان گفته است : ما ارتدت امرأة بعد ايمان ؛ [٧] هيچ زنى پس از ايمان ، مرتد نشد . در عرصه دانش نيز زنانى بسيار به عالى ترين درجه دست يافتند . اين را نيز بايد رهين توصيه هاى قرآن و ترغيب پيامبر به دانش اندوزى زنان دانست : «طلب العلم فريضة على كلّ مسلم و مسلمة» . [٨] آموختن ، نوشتن ، روايت كردن ، فرهيختگى در علوم قرآن و حديث ، فقه و اصول و . . . بخشى از اين ساحت است . در اين نوشتار ، به بهانه معرفى جامع مسانيد النساء گزارشى از نقش روايى زنان را

[١] سوره تحريم ، آيه ١١ و ١٢ .[٢] سوره آل عمران ، آيه ٤٢ .[٣] همان ، آيه ٣٧ و ٤٥ ؛ سوره مؤمنون ، آيه ٥٠ .[٤] ذكر النسوة المتعبدات الصوفيات ، ابوعبد الرحمن السلمى ، تحقيق : محمود محمّد الطناحى ، القاهرة : اول ، مكتبة الخانجى ، ١٤١٣ ق .[٥] نفحات الانس ، عبد الرحمن بن احمد جامى ، تصحيح : مهدى توحيدى پور ، كتاب فروشى سعدى ، ١٣٣٦ ق ، ص ٦١٥ ـ ٦٣٥ .[٦] به جز اين ها ، كتاب هاى ديگرى نيز در اين زمينه نشر يافته است ؛ چون : اعلام العابدات الزاهدات ، محمّد احمد درنيقه ، بيروت : المؤسسة الجامعية للدراسات و النشر و التوزيع ، ١٤١٠ ق .[٧] تحرير المرأة فى عصر الرسالة ، عبد الحليم ابوشقه ، كويت : اول ، دار القلم ، ١٤١٠ ق ، ج ٢ ، ص ٤٢٣ (به نقل از : صحيح بخارى ، ج ٦ ، ص ٢٨١) .[٨] بحار الأنوار ، ج ١ ، ص ١٧٧ ، ح ٥٤ ؛ مستدرك الوسائل ، ج ١٧ ، ص ٢٤٩ ، ح ٢١٢٥٠ .