تعريف ، علوم اسلامى در شش حوزه دسته بندى مى شود : ١ . علوم قرآن و تفسير ؛ ٢ . حديث و علوم حديث ؛ ٣ . كلام و فلسفه ؛ ٤ . اخلاق و عرفان ؛ ٥ . فقه و اصول ؛ ٦ . تاريخ و سيره . سه . براى بررسى نقش زنان در پيدايش ، گسترش و تحوّل علوم اسلامى و مقايسه آن با نقش مردان ، بايد شرايط فرهنگى و اجتماعى حاكم بر گذشته را در نظر داشت تا به تحليل و ارزيابى منصفانه و واقع بينانه رسيد . اين شرايط را اين گونه مى توان ترسيم كرد :

١ . محدوديت هاى ذهنى و فرهنگى براى آموزش و كارهاى علمى زنان

روايات فراوانى دلالت دارد بر اين كه به زنان نوشتن مياموزيد و يا از قرآن تنها سوره نور را به آنها ياد دهيد . چنين رواياتى ، گذشته از صحّت و سقم آن ، در شكل گيرى ذهنيت فرهنگى مسلمانان تأثيرگذار بوده است . از سوى ديگر ، باور و تلقّى عمومى و برخى از متفكّران چنين بوده كه زن براى رفع نيازهاى جنسى مرد و يا حداكثر توليد مثل خلق شده است . اين باور و تلقى ، بر ذهنيت زنان و جامعه انسانى تأثير منفى مى گذارد و اصالت را در كاركردِ زن به همين امور تقليل مى دهد . به اين نمونه ها بنگريد : علّامه سيد محمّدحسين تهرانى معتقد است : وظيفه زن ، در خانه نشستن و در خانه ماندن است . سلامت و سعادت زن در اين است كه يا حامله باشد يا بچه در زير پستان خود داشته باشد . [١] . . . زن ، بايد مانند مرد ، پيوسته راه تقرّب بپيمايد ، و آن وقتى است كه دوش به دوش مرد نماز

[١] انوار الملكوت ، ج ١ ، ص ١٧٨ .[٢] همان ، ص ١٨٢ .[٣] زن در جامعه قاجار ، ص ٤٥ .[٤] همان ، ص ٤٩ .[٥] لوايح آقا شيخ فضل اللّه نورى ، هما رضوانى ، ص ٢٨ .