ايمان و آثار سازنده آن - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٩٧ - خاصيت ذاتى ماده قادر بر تفسير نظم هدفدار وآينده نگر نيست

به عبارت روشنتر تأمين هدف معين و انسجام و هماهنگى از سه حالت بيرون نيست.

الف: يا اثر هر يك از اين اشياء مادى است.

ب: يا اثر مجموع اشياء مادى است، به هر صورت كه تركيب و تلفيق گردند.

ج: يا اثر مجموع اشياء است، امّا مشروط بر اين كه به گونه خاصى به شكل معيّنى، با هم تركيب شوند.

هرگز نمى توان فرض نخست را پذيرفت، زيرا بديهى است كه از يك شيئ مادى، بدون ضميمه اشياى ديگر، آن اثر خاص به دست نمى آيد، همچنان كه نمى توان بر روى فرض دوم، صحه گذاشت، زيرا تركيب اشياى مادى به هر صورت و به هر شكل، هدف را تأمين نمى كند. در اين موقع فقط يك صورت باقى مى ماند و آن اين است كه اجزاى آن به شكل خاصى تركيب بشوند كه هدف و منظور را تأمين كند، اكنون سؤال مى شود، چه شد كه اين اشياى مادى كه هر كدام اثر خاصى دارند، از ميان ميليونها صورت، فقط صورتى تحقّق پذيرفت كه هدف و مقصد معينى را تأمين مى كند، در صورتى كه تأمين هدف خاص و انسجام اجزاء به صورت معيّن، اثر ذاتى ماده نيست.

در پايان ياد آور مى شويم:«جان هيك» در پايان سخن خود به