ايمان و آثار سازنده آن - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٩٤ - خاصيت ذاتى ماده قادر بر تفسير نظم هدفدار وآينده نگر نيست

خاصيت ذاتى ماده قادر بر تفسير نظم هدفدار وآينده نگر نيست

هرگاه مقصود از خاصيت ماده اين است كه هر عنصرى براى خود اثرى دارد كه در پرتو تركيب آن با ديگرى پديده سوّمى به وجود مى آيد، جاى بحث وگفتگو نيست. مثلاً در پديده هاى نباتى، هر گلى بويى وهر گياهى خاصيتى دارد واثر فلفل غير از شكر وهر دو غير از زعفران است.

هرگز انسان عاقلى منكر اين آثار ويژه و اين كه از تركيب آنها چيز سوّمى به وجود مى آيد ـخواه مطلوب، خواه نامطلوب ـ نيست، ولى برهان نظم بر اساس انكار اين خواص طبيعى نيست.اساس برهان نظم هماهنگى وهمكارى، محاسبه وهمكارى ميان اجزاى هر موجودى براى دست يافتن به هدف خاصى است كه حاكى از مداخله شعور، در تركيب اين موجود است وخاصيت هر يك از عناصر نمى تواند توجيه گر اين نوع نظم(نظم غايى) باشد، مثلاً در ميان اجزاى ساختمان يك چشم، چنان هم آهنگى وهمكارى وجود دارد كه كمترين خلل در آن، عمل بينايى وهدف از آن را خنثى مى سازد.هم آهنگ ساختن دهها اجزاى به هم پيوسته چشم از آبها وپرده ها واعصاب وغيره، فقط مى تواند معلول دخالت عقل وشعور باشد كه با محاسبه بتواند آنها را هماهنگ سازد وگرنه اثر هر يك از اين اجزا كه طبعاً فاقد شعور است، نمى تواند اين تركيب را پيش بينى كند