ايمان و آثار سازنده آن - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٣٧ - ٤ تبليغات مخالف آن را ريشه كن نمى سازد
مجموع اين بيانات روشن نمود كه در روح انسانى بعدى به نام حس خداجويى و خداخواهى هست و تمام افراد بشر به مقتضاى سرشت خويش خواه ناخواه به سوى آن كشيده مى شوند، از آن جا كه يك چنين توجه، امرى غريزى و فطرى است و عاملى جز نهاد انسان ندارد، هر نوع جذبه و كشش محصول آن مى باشد.
يك چنين ايمان را كه به قوانين علمى و استدلالات فنى و فلسفى متكى نيست، توحيدفطرى مى نامند و حساب آن با توحيد استدلالى كه بر دلايل عقلى و علمى استوار است جدا است اگر چه بسيارى از دانشمندان ميان اين دو نوع توحيد چندان فرقى نمى گذارند.
توحيدى فطرى و كشيده شدن بشر به سوى خدا آن هم به صورت ناخودآگاه، بسان ميل كودك و علاقه او به پستان مادر است كه بى اختيار به سوى آن كشيده مى شود و هنگامى كه كودك گريه مى كند نمى داند گمشده او چيست امّا خواه ناخواه دنبال اين گمشده مى گردد تا به آن برسد و به قول مولوى:
همچو ميـل كودكان با مـادران *** سـرّ ميـل خـود نـدانـند در لبـان
همچو ميـل مفـرط هر نو مـريـد *** سـوى آن پيـر جـوانبخت مجيـد
اينجا از تذكر نكته اى ناگزيريم و آن اين كه تمام ملل جهان با