ايمان و آثار سازنده آن - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٣٢ - ٣ حس مذهبى مولود عوامل مادّى نيست
خود را نشان مى دهد.
ميان امور معنوى مانند توجه به خداوند و به كار بستن اصول اخلاقى و غرق شدن در تمايلات نفسانى تضادّ وجود دارد، و اگر كفه تمايلات نفسانى به قدرى سنگينى كند، كه همه محيط روح و روان ما را فرا گيرد، ديگر مجالى براى ساير تمايلات فطرى باقى نمى ماند.
مصائب و شدايد از عوامل تكان دهنده اى هستند كه انسان غفلت زده را از خواب سنگين ماديت بيدار مى كند و هر نوع زنگى را كه برصفحه دل نشسته است پاك نموده و محيط را براى تجلى فطرت (توجه به خدا) آماده مى سازد و لذا افراد غافل در شدايد و هنگام فشار و سختى، به ياد خدا افتداه و صميمانه متوجه او مى گردند.
درست است گروهى از مردم فقط هنگام ترس و فشار به سوى خدا متوجه مى گردند، ولى در برابر آنان بزرگانى هستند كه براى توجه و احساس دينى آنان وقت معينى نيست،تو گويى ريشه هاى قلوب آنان با جهان ابديت پيوند دارد و درك اين مطلب براى كسانى كه احساس مذهبى آنان به عللى كم فروغ گرديده تا حدى مشكل است و به قول «آلبرت انيشتن» من آن را احساس مذهبى آفرينش يا وجود مى دانم ـ بسيار مشكل است كه اين احساس را براى كسى كه كاملاً فاقد آن است توضيح دهم... در اين مذهب، فرد كوچكى آمال و