اخلاق پزشكى - یوسفیان، نعمت الله - الصفحة ٥٣
براى مثال، وجدان در عرصه پزشكى، عاملى است كه سبب مىشود پزشك خويشتن را در برابر وظيفهاى كه بر عهده گرفته مسئول شمارد و آن را به نيكوترين وجه انجام دهد و در آن سستى و سهلانگارى روا ندارد؛ از زمان دانشجويى تا زمانى كه به طور رسمى آغاز به كار مىكند و پس از آن، براى طبابت سنگ تمام بگذارد، خوب درس بخواند، اطلاعات پزشكىاش را افزايش دهد و مهارت لازم را كسب كند، همراه آموزش به تهذيب نفس بپردازد، تقواى الهى پيشه كند، روحيه خيرخواهى را در خود تقويت كند و در ميدان عمل و درمان بيماران بسيار جدّى و كوشا باشد؛ به گونهاى كه در پيشگاه الهى اظهار ندامت نكند و در دادگاه وجدان الهى خويش معذّب نباشد.
رسول خدا (ص) به ابن مسعود فرمود:
پسر مسعود، اعمال صالح و كارهاى نيك را فراوان انجام بده؛ چون [در قيامت] نيكوكار و بدكار هر دو پشيمان مىشوند؛ نيكوكار مىگويد: اى كاش بسيار كار خوب كرده بودم و بدكار مىگويد: كوتاهى و تقصير كردم. گواه اين مطلب، سخن خداوند است كه فرمود: «وَلا اقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ». «١» براساس اين حديث، نفس لوّامهاى كه اظهار ندامت مىكند، وجدان بيدار الهى است كه در نهاد انسان وجود دارد. عمل صالح، ميدان وسيعى دارد كه پزشكى از آن جمله است، پزشك بايد در اين ميدان به گونهاى عمل كند كه وقتى كارش را محك مىزند بتواند بگويد واقعاً آنچه در توانم بود انجام دادم و بهتر از آن ممكن و مقدور نبود. پزشك بايد در پيشگاه خداوند و وجدان خويش اظهار رضايت و آرامش كند.
ارزشهاى دينى، فرهنگى و شخصى پزشك از عوامل مؤثر بر وجدان پزشكى هستند. هر چه ارزشهاى حاكم، بر اصول عقيدتى، اخلاقى و معنوى مستحكمترى استوار باشند جلوههاى ارزشمندترى از وجدان پزشكى بروز خواهد كرد و گاه آثارى ماندگار و حماسهاى جاويد در تاريخ پزشكى را از خود به يادگار خواهد گذاشت.
برخى از مهمترين جلوههاى وجدان پزشكى عبارت است از:
الف. مساوات: پزشك مؤمن و با وجدان، بين بيمار غنى و فقير فرق نمىگذارد. در اسلام، كسى كه به غنى احترام مىگذارد و براى او از جهت ثروتش امتيازى قرار مىدهد، نكوهش شده است. پزشك حق ندارد بيمارانى را كه وضعيت مالى خوبى ندارند درمان نكند يا آنها را با